Column ประจำ
Sponsor

ชวนดูของสูง

ทำไมเลือกดูนก?

ในมุมมองของผม นกมีความพิเศษที่เป็นรูปแบบของชีวิตที่ล้ำเลิศ มีวิวัฒนาการมานานหลายล้านปี จากบรรพบุรุษประเภทไดโนเสาร์ที่น่ากลัวแต่กลับน่ารักสุดๆในยุคปัจจุบัน นกมีรูปร่าง หน้าตา และขนาดที่หลายหลากมากตั้งแต่เล็กเท่าหัวแม่โป้งไปถึงใหญ่กว่าคนอีก ในวรรณคดีทั้งไทยเทศก็มีเรื่องเกี่ยวกับนกแทรกอยู่ด้วยเป็นจำนวนมาก

มีเพื่อนรุ่นพี่ท่านหนึ่งคือคุณสุวัช ทองปุสสะกับเพื่อนร่วมรุ่นอีกท่านหนึ่งคือทพ.วิศิษฐ์ หวังอายัติวณิชเป็นคนแนะนำชักชวนเข้ามาดูนก ไม่เคยคิดเลยว่ากลุ่มคนดูนกจะเป็นสังคมที่ใหญ่มากๆ ความที่ผมเป็นคนรักธรรมชาติ รักสัตว์ป่า ชอบเดินป่า แค้มปิ้งแบบอนุรักษ์และชอบถ่ายรูป ปีหนึ่งจะออกเดินป่าสัก 2 ครั้งพอมีกิจกรรมดูนกเลยชอบเป็นพิเศษเพราะรวบรวมทุกอย่างที่เราชอบมาอยู่ในกิจกรรมเดียวกัน การเห็นภาพนกในกล้องส่องทางไกลเป็นเรื่องน่าตื่นเต้นมากเพราะจะสามารถมองเห็นความสวยงามและพฤติกรรมของนกอย่างชัดเจน เป็นภาพอีกมุมหนึ่งที่เราไม่ได้เห็นและเข้าใจมาก่อน

ดูนกเพราะสนใจธรรมชาติค่ะ ดูทุกอย่างที่ขวางหน้า ไม่มีคนชวนค่ะ พอดีได้ครูดี ได้เดินกับอาจารย์มงคล วงศ์กาฬสินธ์ ในกิจกรรมของมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทยค่ะ อ.มงคลเป็นช่างวาดภาพที่นักดูนกทุกคนรู้จักค่ะ เดินดูแมลง พืช นก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ไปจนจบทริป พอมาอีก ความรู้เรื่องอื่นลืมหมด แต่เรื่องนกกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลับจำได้หมด มันก็เลยรู้เพิ่มขึ้นมาเรื่อยๆน่ะค่ะ

ที่ชอบดูนก ก็เพราะพื้นฐานชอบอยู่กับโลกกว้าง ธรรมชาติ มันสดชื่น เหมือนการเติมพลังชีวิต ชาร์จแบตเตอรี่ให้ตัวเอง งานทันตแพทย์อยู่ในห้องเล็กๆ งานที่ทำก็แคบแค่ช่องปากและเล็กแค่ฟัน การได้ออกไปอยู่กับสิ่งมีชีวิตที่สวยงาม น่ารัก และธรรมชาติ ทำให้มีพลังที่จะกลับมาทำงานได้ไม่เบื่อและล้า

ได้อะไรจากการดูนก?

ดูแล้วมีความสุข การดูนก เป็นกิจกรรมที่ทำได้ทุกเพศทุกวัย ตั้งแต่เด็กเล็กๆจนถึงผู้สูงวัย พ่อแม่ลูกสามารถทำกิจกรรมได้ เป็นกิจกรรมเพื่อการพักผ่อน ของครอบครัวและกลุ่ม เหมือนๆกับการไปวิ่งหรือว่ายน้ำด้วยกัน แต่การดูนกไม่จำเป็นต้องใช้กำลังกายมากเกินไปสำหรับผู้สูงอายุ และอาจสามารถใช้กำลังกายมากมายสำหรับเด็กและคนหนุ่มสาว ทำให้เป็นการสร้างความรักความผูกพันในครอบครัวได้อย่างดี หรือไม่ก็สร้างความสัมพันธ์ที่ดีในกลุ่ม ญาติมิตร และอีกทั้งเป็นโอกาสได้พบเพื่อนใหม่ๆที่มีจิตใจดี เพราะคนดูนกส่วนใหญ่มีจิตใจอ่อนโยน และรักธรรมชาติ

ได้พักผ่อนหย่อนใจ ได้เปลี่ยนบรรยากาศจากห้องฟันไปสู้อ้อมกอดธรรมชาติ ได้ออกกำลังกาย และได้ฝึกสมาธิ เป็นการฝึกสมองอย่างดีสำหรับผู้ใหญ่ เพราะข้อมูลนกแต่ละอย่างมีมากมายและจับต้องค้นหาได้ไม่ยาก แค่จำชื่อนกได้หมดก็ถือว่าเก่งมากแล้ว และสำหรับเด็กแล้วยิ่งดีใหญ่เพราะ เป็นการฝึกสมาธิ ความช่างสังเกต ฝึกความจำ รู้จักอดทนเฝ้าคอย แยกแยะ ฝึกเด็กให้รักสัตว์ รักธรรมชาติ อ่อนโยน มีศีลธรรม ไม่ก้าวร้าว สำหรับผมเองสิ่งที่ได้มาอีกอย่างคือ การเรียนรู้ธรรมชาติ เหมือนได้ดูหนังชีวิต ได้ทราบการจัดการกับชีวิตของธรรมชาติ อย่างย่นย่อและสามารถมาปรับใช้กับมนุษย์

การดูนกพาเราเดินทางไปตามที่ต่างๆทั้งป่าเขา ชายทะเล เกาะแก่ง พาเราไปพบผู้คนและธรรมชาติหลากหลาย ทั้งในและนอกประเทศ ตามกำลัง เวลา ตามความเหมาะสมของแต่ละคน อย่างตัวเองดูนกตั้งแต่ทางเหนือสุด ที่ดอยอินทนนท์ ดอยผ้าห่มปก เชียงใหม่ ลงไปใต้สุดที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ฮาลา-บาลา จ.นราธิวาส ทางตะวันออกก็ไปถึงเขาสอยดาว จันทบุรี ทางตะวันตกก็ไปถึงทุ่งใหญ่นเรศวร กาญจนบุรี ส่วนนกทะเล นกชายเลน ก็มักวนเวียนอยู่แถวชายทะเล จ.สมุทรสงครามและเพชรบุรี บางครั้งก็ไปถึงหมู่เกาะทางอันดามันเช่นหมู่เกาะสุรินทร์

ส่วนต่างประเทศก็ทั้งท่องเที่ยวและดูนก เดินทางไปหลายประเทศ เกือบทั่วเอเชีย ทั้งจีน อินเดีย เนปาล ภูฎาน ศรีลังกา เขมร พม่า มาเลย์ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ข้ามทวีปไปที่ประเทศแซมเบีย แอฟริกา ข้ามไปอเมริกาใต้ ที่เปรูและปานามา แถมด้วยออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ แต่ละประเทศแต่ละทวีปก็มีนก สัตว์และธรรมชาติ แตกต่างกันไปตามเขตสัตวภูมิศาสตร์ ซึ่งล้วนแต่ทำให้ตื่นตาตื่นใจกับโลกอันกว้างใหญ่ไพศาล

แล้วทำไมต้องเป็นนกล่ะคะ?

ก็ไม่จำเป็นต้องเป็นนก อาจเป็นเสือ ช้าง ค่าง ชะนี อะไรก็ได้ แต่สัตว์เหล่านั้นมีไม่กี่ประเภท และจะต้องเดินทางไปหาค่อนข้างลำบาก เราไม่ได้ชอบไปดูในสวนสัตว์เพราะนั่นไม่ใช่ชีวิตจริงๆของพวกเขา นกในโลกนี้มีจำนวนมากมายหลายพันชนิด ดูเท่าไรก็ไม่หมดไม่ครบ ที่สำคัญเราไม่ค่อยได้เห็นนกอย่างละเอียดถี่ถ้วนชัดเจนกันนัก จึงรู้สึกท้าทายตื่นเต้นที่ได้พบเห็น และนกก็มักบินไปมาให้เราได้ดู ไม่ต้องลำบากมากเกินไป เพียงแต่มีอุปกรณ์เช่นกล้องส่องทางไกลดีๆสักอัน ก็ได้เห็นโลกพิศวง แล้ว

การไปดูนก เราจะได้รู้จักสิ่งแวดล้อมที่นกชอบอาศัยอยู่ด้วย อย่างเช่นนกหัวขวาน มักจะชอบอยู่ป่าเต็งรัง หากินโดยการไต่ลำต้นและเจาะไม้เสียงดังเพื่อหาหนอนกิน นอกจากนี้เราก็จะได้มีโอกาสเห็นสิ่งมีชีวิตอื่นๆด้วย อย่างผีเสื้อนี่จะเห็นบ่อยมากในป่า สัตว์ต่างๆ เช่น ช้าง เสือ กระทิง วัวแดง สุนัขจิ้งจอก เม่น ชะมด ลิงค่างบ่างชะนี ล่าสุดที่ อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานไปเจอหมีหมามาด้วย ตื่นเต้นน่าดูเลยค่ะ และนอกจากสัตว์เรายังเจอพืชพันธุ์หลากหลาย ดอกไม้หลากชนิด น่าเพลิดเพลินทั้งนั้นค่ะ นักดูนกหลายท่านดูทั้งนก ทั้งดอกไม้ค่ะ

เริ่มดูนกกันอย่างไร และนี่ดูกันมานานแค่ไหนแล้วคะ?

ดูมา 27 ปีแล้วค่ะ สนุกเพราะมันไม่มีเบื่อน่ะค่ะ มีอะไรใหม่ไปเรื่อยๆ จากที่ไม่เคยเห็น ก็ได้ดู ไม่เคยได้ยิน ก็ได้ฟังเสียง อย่างอีกานี่เลียนเสียงได้เยอะมากนะคะ ถึงเจอพันธุ์เดิม มันก็มักทำอะไรน่าสนใจให้ดู ถึงเห็นแล้ว ก็ยังอยากรู้จักกันต่อไปค่ะ

เริ่มดูนกตั้งแต่ปี พ.ศ.2548 เริ่มสะสมอุปกรณ์ดูและถ่ายภาพนกมาเรื่อยๆ เช่นกล้องส่องทางไกลนานาชนิด อุปกรณ์เดินป่า บังไพร รถ4 wheels กล้องถ่ายภาพ เลนส์ วิทยุคลื่นสั้น GPS และอุปกรณ์ประกอบอื่นหลายๆชนิด มีของใหม่ๆที่อยากได้อยู่เสมอ แปลกตรงที่ สะสมเท่าไรไม่เคยพอโดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือเกี่ยวกับนก เห็นที่ไหนถ้ายังไม่เคยมีจะซื้อเก็บไว้อ่านทันที

ตั้งแต่ปี 2542 ก็ 14 ปีแล้ว ช่วงแรกๆก็ดู 1-2 เดือน/ครั้ง ยิ่งดูยิ่งสนุกและท้าทาย เดี๋ยวนี้ออกดูนกเดือนละ 2-3 ครั้ง บางทีถ้าไปดูนกต่างประเทศ ก็อาจเป็นเดือนละ 2-3 อาทิตย์เลยทีเดียว

11 ปีแรกดูนกอย่างเดียว 3 ปีหลังนี้เริ่มมาถ่ายรูปนกด้วยค่ะ แต่นับว่ายังเป็นคนถ่ายรูปนกแบบสมัครเล่น มีอุปกรณ์น้อยชิ้น ไม่มากแบบมือโปรเหมือนของอาจารย์เปีย

ทญ.สุวรรณา ตั้งแต่เรียนจบมา ชอบไปแบกเป้เดินป่ากับพรรคพวก ชอบธรรมชาติ ต้นไม้ ป่าเขา ไม่ต้องรับข่าวสารใดๆ ชีวิตสงบ จิตใจปลอดโปร่งสบาย กลางคืนนอนดูดาวเต็มท้องฟ้า เหนื่อยกายแต่ใจเป็นสุข เดินป่าอยู่ 10 ปีกว่า ปี 2542 เพื่อนที่เดินป่าด้วยกันก็มาชวนให้ดูนก ให้เพื่อนรบเร้าอยู่หลายครั้ง ก็ยอมไปดูนกด้วย มีกล้องสองตาเล็กๆอยู่ 1 ตัว พอได้มองนกตัวเล็กๆผ่านกล้องสองตา เอ้อ มันสวยดีแหะ ช่วงแรกๆก็ชอบดูนกที่อยู่บนยอดไม้ เพราะมันดูง่าย และเลือกดูนกสีสวยๆ เท่ห์ อย่างนกพญาไฟ สีแดง เหลือง เด่นอยู่บนต้นไม้ใบเขียว หรือนกหัวขวานที่เคาะต้นไม้หากิน ดูกิริยาน่ารักน่าประทับใจ

พอเริ่มสนุกกับการดูนก ก็ซื้อกล้องส่องนกใหม่ที่คุณภาพดีขึ้น ภาพที่เห็นก็สว่างชัดเจนขึ้น คราวนี้สนุกใหญ่ เลยไปฝึกอบรมการดูนกเบื้องต้นกับสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมขาติ และ ไปร่วมออกทริปดูนกกับสมาคม 2-3 ครั้ง ซึ่งจะมีผู้นำดูนกคอยหานกและอธิบายให้สมาชิกได้เรียนรู้การจำแนกชนิดและพฤติกรรมของนกแต่ละชนิด จากนกป่าก็ขยับไปดูนกชายเลน นกน้ำ เหยี่ยว นกกลางคืนอย่างพวกนกเค้า มีการอบรมก็ไปสมัครเข้าร่วมเพื่อเพิ่มความรู้ ทำให้การดูนกสนุกและท้าทายยิ่งขึ้น

มีกลุ่มดูนกไหมคะ?

เพื่อนที่ดูนกด้วยคือลูกค่ะ ดูกันมานานจนเขาไม่อยากไปไหนแล้ว เดิมก็จะไปเที่ยวกันบ่อยค่ะ เดิมบวกการดูนกเข้าไปกับการไปเที่ยวทุกที่ค่ะ พูดกันเล่นๆว่า เขาเปลี่ยนจากนักดูนก เป็นคนเห็นนก ตัวไหนบินผ่านเข้ามาเป็นต้องเห็น เขาเป็นคนที่เห็นฝูงนกหัวโตทรายเล็กบินข้ามบ้านเรา ตอนไปเก็บราวตากผ้าเข้าบ้านนะคะ ในช่วงนกอพยพมีอะไรน่าสนใจผ่านตัวเราอยู่ตลอดนะคะ ขอให้สังเกตดู ขั้นแรกไม่ต้องไปไหนหรอกค่ะ ดูนกที่อยู่รอบตัวเรานี่แหละ ไม่รู้ชื่อก็ไม่เป็นไร ไม่สำคัญเลยค่ะ ถ้าชอบดูท่าทาง รูปร่าง สี จนเก็บรายละเอียดได้เอง แล้วค่อยไปอ่านเกี่ยวกับนกตัวนั้นทีหลัง

ส่วนใหญ่จะไปกับเพื่อนสนิทที่ดูนกด้วยกัน 4-5 คน ถ้าไม่ไกลนักก็ขับรถไปกันเอง บางครั้งก็จะไปเข้าร่วมทริป กับสมาคมหรือกลุ่มดูนกต่างๆ เช่น กลุ่ม Go4Get, กลุ่มศึกษาเหยี่ยวและนกอินทรีในประเทศไทย เป็นต้น

นกไหนที่ดูแล้วประทับใจ ปลื้ม เล่าประสบการณ์?

ชอบนกที่บินมาถึงบ้านค่ะ บ้านเป็นคอนโดกลางกรุงเทพนะคะ มีอยู่เดือนหนึ่ง กระแสลมคงจะพอเหมาะ นกยางโทนน้อยอพยพผ่านมาก่อน อีกไม่กี่สัปดาห์นกยางกรอกก็ผ่านมาอีก ทั้งสองฝูงใหญ่เป็นร้อยตัวนะคะ ยืนอยู่ที่มุมระเบียง ล้างรองเท้าไปดูนกไป ที่ใต้อ่างล้างนี่เคยมีนกแต้วแล้วธรรมดามาค้างอยู่คืนหนึ่งด้วยนะคะ ที่ต้นมะขามอีกด้านหนึ่งของซอย จะมีนกขมิ้นท้ายทอยดำมาอยู่ ตอนหน้าหนาวทุกปีค่ะ มีเย็นหนึ่งมีนกพงปากหนามาค้าง เจ้าขมิ้นเด็กโวยวายใหญ่เลยค่ะ(ชื่นชมนกอยู่ในเมืองหลวงก็ได้ด้วย นี่เป็นความรู้ใหม่ของทีมงาน)

นกตัวที่ทำให้ประทับใจที่สุดเป็นนกชายเลนตัวน้อยๆ ขนาดแค่ 15 ซม.ที่ชื่อ นกชายเลนปากช้อน ( Spoon-billed Sandpiper) นกตัวนี้มีปลายปากที่เป็นรูปช้อนตามชื่อ เอาไว้หากินพวกสัตว์น้ำตัวเล็กๆตามนาเกลือ และชายเลนที่มีน้ำขังตื้นๆ นกชนิดนี้เป็นนกอพยพที่บินมาไกลจากคาบสมุทรคัมชัตก้า ประเทศรัสเซียในช่วงฤดูหนาว มายังตอนใต้ของทวีปเอเชียหลายประเทศ รวมทั้งประเทศไทย สถานภาพของนกชายเลนปากช้อนเป็นนกที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง(Critically Endangered) นับเป็นนกที่หายากที่สุดชนิดหนึ่งของโลก ทั้งโลกคาดว่ามีไม่เกิน 400 ตัวเท่านั้น แต่สำหรับประเทศไทย จะพบเห็นได้ประจำที่ บ้านโคกขาม จ.สมุทรสาคร และชายทะเลบ้านปากทะเล จ.เพชรบุรี จำนวนราว 4-5 ตัวเท่านั้น

ในประเทศไทยมีนกมากกว่า 1000 ชนิด และยังมีแยกเป็น sub species ลงไปอีกมากมาย ทำให้ได้ตื่นเต้นทุกครั้งที่ได้เห็นนกใหม่ๆ นกบางอย่างมีประจำถิ่น บางอย่างเป็นนกอพยพหนีหนาวมาไกล และมาพึ่งพาอากาศอบอุ่นและอาหารที่อุดมสมบูรณ์ในประเทศไทย น่าเสียดายมากที่ป่าเมืองไทยถูกทำลายไปมาก อีกทั้ง คนไทยยังล่านกเป็นอาหาร และล่าเพื่อความสนุกคึกคะนอง ทำให้นกหลายชนิดสูญพันธ์ไปจากประเทศไทยแล้ว มีหลายๆโรงเรียนจัดกิจกรรมดูนกลงในหลักสูตรให้นักเรียนได้ออกภาคสนามทำให้นักเรียนได้สัมผัสลึกซึ้งกับธรรมชาติและไม่คิดจะทำอันตรายต่อนกอีก

เริ่มดูนกต้องเตรียมตัวอะไรบ้าง?

มีกล้องสองตาสักตัวก็ดีค่ะ ช่วยเรื่องรายละเอียด ทำความรู้จักนกรอบบ้านให้หมดก่อน ค่อยไปร้านหนังสือ เลือกคู่มือที่เปิดดูแล้วเจอตัวที่เรารู้จัก ถ้าไม่รู้สึกคุ้นๆเลย ดูเล่มอื่นต่อค่ะ อย่าเพิ่งซื้อ พอได้หนังสือที่ถูกใจแล้ว มีสมุดจด หรือจะจดในเครื่องอะไรเล็กๆพกพาง่าย ก็จะช่วยมากค่ะ อาจารย์ปิยวัฒน์แนะนำ facebook pages หลักไว้แล้ว อยากจะแถม page ของ สิ่งละอันพันละนก ค่ะ คุณเข็มทองเขียนได้น่ารักมาก ทั้งที่เป็นคนข้อมูลแน่นมากค่ะ(นี่เริ่มดูนกแบบเศรษฐกิจพอเพียงมากเลยนะคะ นกก็ดูได้ที่บ้าน ไม่รู้จักนกก็ไปแอบดูรูปจากหนังสือที่ร้าน)

การดูนกก็มีเพียงกล้องสองตากับคู่มือดูนกก็เพียงพอ อาจมีสมุดจดบันทึก หรือปัจจุบันโทรศัพท์ก็มีแอปพลิเคชั่นให้เราใช้ได้มากมาย ถ้าสนุกกับการดูนกมากขึ้น อาจมีเทเลสโคปที่มีกำลังขยายมากขึ้น 20-60 เท่าไว้ดูนกที่อยู่ระยะไกล

ช่วงเวลาไหนที่เหมาะกับการดูนก?

ปกติ ดูนกได้ทั้งปี แต่ที่นิยมกันมากที่สุดคือหน้าหนาว เพราะอากาศเย็นสบายดีและมีนก อพยพเข้ามามาก

ถ่ายภาพนก?

การถ่ายภาพนก ถือเป็นความท้าทายอีกอย่างหนึ่ง เพราะสามารถได้บันทึกภาพอิริยาบทสวยๆเก๋ๆของนก ในขณะที่เราต้องไม่รบกวนความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัยของนกเช่นกัน จึงต้องอาศัยความรู้เกี่ยวกับจิตวิทยาของนก ความเงียบสงบมีสมาธิ มีมารยาทในการดูและถ่ายภาพนกรวมไปถึงอาศัยอุปกรณ์จำเป็นมาช่วยเช่นชุดเสื้อผ้าที่มีสีกลมกลืนกับธรรมชาติ ไม่ฉูดฉาด มีเต้นท์บังไพรเวลาเข้าใกล้นกมีเลนส์ถ่ายภาพจากระยะไกล และที่สำคัญคือความพอเพียงในการถ่ายภาพในแต่ละครั้ง อุปกรณ์บันทึกและถ่ายภาพดิจิตอลในปัจจุบันเอื้ออำนวยต่อการถ่ายภาพนกมาก ทั้งการถ่ายภาพนิ่งและวีดิโอ ในราคาที่ไม่แพง จึงมีผู้คนสนใจในกิจกรรมดูและถ่ายภาพนกมากมายทั้งเด็กและผู้ใหญ่

ตอนนี้ถ่ายรูปนก สัตว์ ดอกไม้ เช่นกันค่ะ บางครั้งการถ่ายภาพก็เพื่อจะนำมาจำแนกชนิดนกที่เราไม่แน่ใจ อย่างเช่นคราวที่ไปถ่ายภาพนกที่อุทยานแห่งชาติศรีพังงา ก็ได้ถ่ายภาพนกจับแมลงสีฟ้าปากยาว ( Large Blue Flycatcher) ซึ่งยังไม่เคยมีรายงานนกตัวเป็นๆชนิดนี้ในประเทศไทย มารายงานให้ทางสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติ ถ้าเดินทางไปดูนกต่างประเทศก็จะบันทึกการเดินทางและถ่ายภาพมาโพสต์เพื่อแบ่งปันให้เพื่อนดูนกได้เห็นด้วย ล่าสุดได้โพสต์เรื่อง ภูฏาน ในอ้อมอกหิมาลัย ที่บ้านกลุ่ม Go4Get

มีองค์กรใดบ้างที่สนับสนุน?

ในประเทศไทยก็มีหลายองค์กร แต่ที่จัดทำกิจกรรมมากๆก็คือ

  • สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติ Bird Conservation Society of Thailand (BCST) bcst.or.th
  • กลุ่มศึกษาเหยี่ยวและนกอินทรีในประเทศไทย thairaptorgroup.com
  • ชมรมอนุรักษ์นกและธรรมชาติล้านนา lannabird.org
  • savebird.com
  • birdscomefirst.net
  • go4get.com
  • ใน Facebook ก็มีกลุ่มดูนกหลายกลุ่ม เช่น Thai Waterbird , Owl of Thailand, Lannabird Group เป็นต้น

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com