Column ประจำ
Sponsor

ดึง-ดูด-เป่า-แชะ! แบบ ชิลด์ๆ 1

โดย : รศ.ทญ.วนิดา นิมมานนท์ (ภาควิชาทันตกรรมทั่วไปขั้นสูง คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)
Tags : mouth retractor , ที่รั้งปาก , กระจกถ่ายภาพ

ตอนที่ 1 : ดึง-ดูด-เป่า-แชะ! แบบ ชิลด์ๆ

จากสำนวนที่ว่า “หนึ่งภาพแทนร้อยความหมาย” เป็นการแสดงให้เห็นว่า การแสดงด้วย ภาพจัดเป็นสื่อที่สำคัญ มีคุณค่าและมีความหมาย ดังนั้นภาพถ่ายทางทันตกรรมจึงมีบทบาทมากตั้งแต่ ก่อน ระหว่างและหลังการรักษา รวมถึงการติดตามผล หรือแม้แต่การส่งต่อผู้ป่วยจากทันตแพทย์หนึ่ง ไปอีกทันตแพทย์หนึ่ง หรือทันตบุคลากรทางการแพทย์ด้วยกัน

ภาพถ่ายทางทันตกรรม เป็นเรื่องของศาสตร์และศิลป์ ควรมีพื้นฐานเรื่องกล้องและการถ่ายภาพ เบื้องต้น มีความรู้ในเรื่องการถ่ายภาพภายในและภายนอกช่องปาก ร่วมกับการได้ประสพการณ์จาก การฝึกปฏิบัติในการถ่ายภาพ ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่ยากเกินที่ทันตแพทย์หรือบุคลากรสามารถทำได้ เพราะ การถ่ายภาพมิได้ต้องอาศัยพรสวรรค์ แต่อาศัยใจรักและสนุกกับงานถ่ายภาพ

กล้องถ่ายภาพในปัจจุบันได้มีการพัฒนาเทคโนโลยี่และเครื่องมือต่างๆ มีระบบการควบคุม เกือบทุกอย่างภายในตัวกล้องเอง เช่น โฟกัส รูรับแสง การควบคุมแฟลช เป็นต้น ดังนั้นการถ่ายภาพ ทั่วไปจึงอาศัยเพียงให้ผู้ถ่ายถือกล้องถ่ายภาพนิ่ง ๆและใช้นิ้วกดปุ่มชัตเตอร์อย่างมั่นคงเท่านั้น แต่การ ถ่ายภาพทางทันตกรรมโดยเฉพาะการถ่ายภาพในช่องปาก จำเป็นต้องการความร่วมมือของผู้ป่วยด้วย จึงจะได้ผลงานถ่ายที่ดี การใช้เครื่องมือรั้ง กระจกถ่ายภาพในช่องปากตำแหน่งของผู้ถ่ายภาพ และการ แบ่งหน้าที่ในขณะถ่ายภาพในคลินิกที่เหมาะสม การจัดองค์ประกอบของภาพที่มองเห็นจากกล้องและ มีเทคนิคที่ดี และการเลือกกล้องให้เหมาะสมกับการใช้งาน รวมถึงข้อจำกัดของกล้องแต่ละยี่ห้อ แต่ละ รุ่น สิ่งต่างๆเหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยร่วมที่สำคัญที่จะทำให้การถ่ายภาพมีประสิทธิภาพและได้ภาพถ่ายที่ดี มีคุณภาพ

DDS ฉบับนี้ ขอเสนอวิธีใช้ mouth retractor หรือที่รั้งปาก และกระจก(mirror) เพื่อการถ่าย ภาพในช่องปากกับเพื่อน ๆทันตแพทย์ ได้ใช้ถ่ายภาพในช่องปากทางทันตกรรมแบบ ชิลด์ ๆ กัน

การใช้กระจกถ่ายภาพ สิ่งที่ควรทราบมีดังนี้

1. กระจกถ่ายภาพ มี 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ

2. รูปร่างลักษณะของ mirrors มีให้เลือกหลายแบบดังรูป

3. การเลือกใช้ mirror ในแต่ละตำแหน่ง เช่น

4. การจับกระจกถ่ายภาพ ควรจับที่ขอบกระจกเท่านั้น เพื่อสามารถใช้กระจกทั้ง 2 ข้างได้

การใช้ mouth retractor

Mouth retractor อาจมีชื่อเรียก lip retractor หรือ cheek retractor จุดประสงค ์ เพื่อรั้งแก้มหรือริมฝีปาก ให้พ้นจากฟันและเหงือก ซึ่ง Retractor มีหลายรูปแบบ และวัสดุที่ใช้ก็แตกต่างกัน อาจเป็นโลหะ พลาสติกขุ่น พลาสติกใส เป็นแบบคู่ติดกัน คือ ชนิด double ended retractor หรือเป็นแบบเดี่ยว แยกที ละข้าง คือ ชนิด single ended retractor

หลักการใส่ retractor สำหรับ anterior view มีขั้นตอนดังนี้

สังเกตการสบฟันใน centric occlusion ของผู้ป่วย และฝึกจนผู้ป่วยกัดสบตรงตำแหน่งเดิมทุก ครั้ง ผู้ป่วยบ้วนปาก เพื่อให้ปากชุ่มชื้นก่อน จากนั้นให้ผู้ป่วยอ้าปากออกเล็กน้อย แล้วสอด retractor ช้อนริมฝีปากล่างก่อน ลากretractor ขึ้นช้อนมุมปาก และริมฝีปากบน แล้วสอด retractor อีกข้าง ให้ริม ฝีปากอยู่ในร่องของ retractor โดยตลอด ผู้ป่วยยังคงอ้าปากเล็กน้อยอยู่จากนั้นให้ผู้ป่วยค่อยๆ กัดให้ ฟันสบกัน ในช่วงเวลาเดียวกันให้ดึง retractor ออกด้านข้างและดึงมาด้านหน้า

เคล็ดไม่ลับสำหรับ Anterior view

1. เลือกขนาดของ retractor ให้เหมาะสมกับขนาดของปากของผู้ป่วย

2. การใช้ retractor ในการถ่าย anterior view แนะนำให้ดึง “โหย่งๆ” ออกมาด้านข้าง และดึงมาข้าง หน้า เพื่อทำให้ริมฝีปากและแก้มไม่บดบังฟัน เห็น frenum และ vestibule ชัดเจน

3. การช้อนริมฝีปาก ควรเก็บริมฝีปากให้อยู่ในร่องของ retractor ให้หมด ผู้ป่วยจะไม่รู้สึกเจ็บเมื่อเวลา ดึงโหย่ง แต่ถ้าเก็บริมฝีปากให้อยู่ในร่อง retractor ไม่หมดดังภาพ ขอบของ retractor จะกดเนื้อเยื่อ ด้านในของริมฝีปาก ทำให้ผู้ป่วยเจ็บ ความร่วมมือน้อยลง

4. บางราย เมื่อดึง retractor แล้ว อาจมีส่วนของริมฝีปากด้านหน้ามาบังบริเวณที่ต้องการถ่ายภาพ แม้ทำการตัดแต่งภาพแล้วพบว่า ยังคงพบริมฝีปากส่วนที่ไม่ต้องการปรากฎอยู่ในภาพ ข้อเสนอแนะคือ การให้ ผู้ป่วยใช้ มือของตัวเอง ดึงริมฝีปากมาข้างหน้าลงล่าง ให้พ้นจากฟัน

5. การใช้ retractor โลหะ แม้หลังจากการตัดภาพ พบเสมอว่ายังคงเห็นโลหะบางส่วน ซึ่งอาจเป็นจุด distract ตามมุมภาพได้

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com