Column ประจำ
Sponsor

แผ่นดินไหวแต่ใจแม่ไม่หวั่นไหว....เด็กปากแหว่งเพดานโหว่ต้องกินนมแม่ได้

โดย : นางพรพรรณ ดาศรี พยาบาลประจำการหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด 2 โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่
Tags : เพดานเทียม , ปากแหว่ง , เพดานโหว่ , นมแม่ ปากแหว่ง , นมแม่ เพดานโหว่ , ดูดนมแม่ ปากแหว่ง , ดูดนมแม่ เพดานโหว่ , ท่าให้นม เด็ก ปากแหว่ง เพดานโหว่ , นางพรพรรณ ดาศรี , โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ , breastfeeding , cleft lip , cleft palate

“แผ่นดินไหว”....น้องพยาบาลที่ขึ้นเวรด้วยกันอุทาน พร้อมกับหันมาสบตากับดิฉันซึ่งกำลังช่วยคุณแม่คนหนึ่งบีบน้ำนมเก็บไว้ให้ลูกหลังจากที่ลูกดูดจากเต้าอิ่มแล้ว ในเชิงขอความเห็นว่าเอาไงดีคะพี่ ณ วินาทีนั้นที่แผ่นดินไหวรุนแรงขึ้น ดิฉันจึงพูดออกไปว่า “อยู่นิ่งๆ ไว้” เพราะกวาดสายตามองรอบตัวแล้ว ไม่มีโต๊ะหรือเตียงใดสามารถให้เรามุดไปอยู่ข้างใต้ได้ โชคดีมากที่ไหวเพียงพักเดียวก็กลับสู่ภาวะปกติ .... ต่อมาทราบข่าวว่าจุดศูนย์กลางอยู่ที่เชียงราย มีความเสียหายเกิดขึ้นทั้งบนถนนและสิ่งก่อสร้าง ผู้คนต่างตื่นตระหนกกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น หลายคนไม่กล้านอนในบ้านต้องกางเตนท์อยู่นอกชายคา

เหตุการณ์นี้ พาดิฉันย้อนเวลาไปปี พ.ศ. 2552 ซึ่งมีคำขวัญในสัปดาห์นมแม่โลกว่า “BREAST FEEDING : A Vital Emergency Response...นมแม่พร้อมใช้ ช่วยลูกปลอดภัย ในภาวะฉุกเฉิน” ลูกมีชีวิตรอดได้ เมื่อแม่มีน้ำนมอยู่ในเต้า เพราะ นมแม่ สด ใหม่ สะอาด สะดวก และพร้อมใช้

ต่อคำถามที่ว่า ทารกที่มีภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ล่ะ จะสามารถดูดนมแม่จากเต้าได้หรือไม่ ??? ดิฉันในฐานะพยาบาลนมแม่ ขอตอบว่า โดยทั่วไปไม่มีปัญหา แต่ความสำเร็จก็ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยเช่นกัน ก่อนอื่นเรามาทำความเข้าใจกับปัญหากันก่อนนะคะ “แรงดันในช่องปากต้องต่ำกว่าข้างนอกจึงจะดูดได้....การดูดของเด็ก ปากแหว่ง และ/หรือ เพดานโหว่ จึงต้องใช้แรงมากเป็นพิเศษ แถมสิ่งที่ลงสู่กระเพาะยังเป็นนมผสมลมอีก เรียกได้ว่า กว่าจะอิ่มได้ ทั้งเหนื่อย ทั้งนาน” แน่นอนว่า เวทีนี้ต้องมีพี่เลี้ยง ซึ่งก็คือ พยาบาลนมแม่ ที่จะต้องเข้าไปสังเกตการณ์และให้การช่วยเหลือ

การให้นมลูกไม่ใช่เรื่องง่าย แม่ต้องรวบรวมสติและมีความอดทนเป็นอย่างมาก เพราะมีหลายเรื่องให้ต้องครุ่นคิด ไหนจะเป็นเรื่องไม่อยากให้ใครเห็นลูก ทำไมจึงเกิดกับลูกเรา ไม่รู้จะให้นมลูกอย่างไร ค่าใช้จ่ายในการรักษาลูกต้องใช้เท่าไหร่ ต้องดูแลลูกอย่างไรบ้าง

เป็นเรื่องปกติ หลังแผ่นดินไหว ก็เกิด After Shock ตามมาเบาๆ ตั้งหลายครั้ง ให้อกสั่นขวัญหายกันเป็นระยะๆ การให้นมลูกก็เช่นเดียวกัน อาจจะมีท้อได้บ้างเป็นบางเวลา การส่งเสริมสนับสนุนและกำลังใจของคนในครอบครัว สังคม และบุคลากรทางการแพทย์ จึงมีความสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อแม่มีเป้าหมายแล้วย่อมสามารถรวบรวมพลังลุกขึ้นสู้ใหม่ได้เสมอ

การให้นมแม่ในทารกปากแหว่งเพดานโหว่ทำอย่างไร???

ก่อนอื่นต้องทำให้ลูกติดเต้าไม่ติดขวด ซึ่งมีช่วงเวลาทองสำหรับการเรียนรู้วิธีการดูดนมจากเต้า คือ หลังคลอดใหม่ๆ เพราะน้ำนมแม่ยังไม่ไหลหรือยังมีน้ำนมออกน้อย เต้านมยังนิ่มสามารถปรับเข้ากับริมฝีปากลูกและโค้งไปปิดช่องเพดานทำให้น้ำนมไม่ไหลย้อนขึ้นจมูก หากมีการสำลักให้ทดลองปรับการให้นมเป็นท่านั่งพร้อมกับขยับเต้าเพื่อหาตำแหน่งที่เหมาะสมที่สุด แต่ถ้ายังไม่เป็นผลก็ต้องประสานของความช่วยเหลือจากทันตแพทย์เพื่อทำเพดานเทียม ซึ่งก็มีช่วงเวลาทองเช่นกัน คือ 1-2 วันหลังคลอด การใส่เครื่องมือครั้งแรกแนะนำให้ใส่ตอนที่ลูกหิว

ศูนย์แก้ไขความพิการบริเวณใบหน้าและศีรษะมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ตั้งอยู่ที่ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ (โรงพยาบาลสวนดอก) ซึ่งเป็นโรงเรียนแพทย์ ดิฉันจึงได้พบเด็กปากแหว่งเพดานโหว่อายุหลายเดือนที่ถูกส่งตัวเพื่อมารับการรักษาต่อที่นี่ บางรายมาพร้อมกับสายให้อาหารทางปากด้วยเหตุผลว่าเด็กสำลักและน้ำหนักตัวน้อย เมื่อมาถึง เราก็ต้องพยายามช่วยให้เด็กดูดนมได้เองโดยใช้เพดานเทียม ซึ่งก็ได้รับความร่วมมืออย่างดีจาก อาจารย์ทันตแพทย์ ภาควิชาทันตกรรมจัดฟัน คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แต่ปัญหาที่พบเสมอๆ คือ การปฎิเสธเพดานเทียม โดยเด็กจะร้องไห้งอแงและไม่ยอมดูดนม โดยเฉพาะการดูดนมจากเต้าจะยากมาก

ใช่ว่าใส่เพดานเทียมแล้วเด็กจะดูดนมเองได้ไม่สำลักในทันที แม่จำเป็นต้องเรียนรู้เทคนิคในการจัดท่าอุ้มและสอดหัวนม การให้ความช่วยเหลืออย่างใกล้ชิดจนกระทั่งมั่นใจว่าทำได้ เป็นการสร้างความหวังและสร้างกำลังใจให้กับพ่อแม่ ที่จะทำให้ลูกมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น แม้ว่าในระยะแรกแม่อาจมีภาวะเครียดและรู้สึกว่ายุ่งยากในการใส่ ทั้งยังต้องทำความสะอาดเพดานเทียมและช่องปากวันละหลายครั้ง แต่เมื่อได้เห็นพัฒนาการของลูกความยุ่งยากเหล่านั้นก็เป็นเพียงเรื่องขี้ผง

เทคนิคการให้นมแม่ขณะรอเพดานเทียม

  • อุ้มลูกในท่านั่งหรือกึ่งนั่ง (60 – 90 องศา) ใช้ฝ่ามือประคองศีรษะไว้
  • หยุดให้นมทันทีเมื่อลูกสำลักหรือมีนมไหลออกจากจมูก ให้อุ้มลูกในท่านั่งพร้อมกับลูบหลังเบาๆ
  • แม่ช่วยเหลือโดยบีบเต้านมในจังหวะที่สัมพันธ์กับการดูดของลูก
  • ให้ลูกเรอเป็นระยะเพื่อไล่ลมจากกระเพาะ โดยอุ้มลูกให้นั่งบนตักหรือพาดบ่าพร้อมกับลูบหลังเบาๆ

การที่ลูกใช้เวลาดูดนมแม่นาน ร้องกวน ไม่นอนพัก อาจหมายความว่าลูกได้รับนมจากเต้าไม่พอ ซึ่งจำเป็นต้องใช้วิธีการเสริมโดยใช้นมแม่ที่บีบเก็บตุนไว้ แนะนำว่าให้ทดลองใช้หลายๆ วิธีก่อน แล้วจึงตัดสินใจเลือกวิธีที่เหมาะสมกับเรามากที่สุด

อุปกรณ์ คำอธิบาย
แก้ว ให้นมได้เร็ว และ ไม่ทำให้เกิดปัญหาสับสนหัวนม
หลอดหยดยา ให้นมได้ทีละน้อย ถ้าไม่ทันทารกจะหงุดหงิดได้
กระบอกฉีดยา ต้องควบคุมการดันกระบอกสูบให้พอดีกับการกลืน และไม่ฉีดเข้าคอโดยตรง
ขวดนม เป็นทางเลือกสุดท้าย เพราะจะทำให้ทารกสับสนหัวนม ไม่ยอมกลับมาดูดนมแม่ ให้เลือกจุกนมที่นิ่ม ดูดง่าย มีรูขนาดเหมาะสม ถ้ารูเล็กเกินไป ให้ตัดกากบาทที่ปลาย
ขวดนมชนิดพิเศษ มีให้เลือกหลากหลาย มีราคาสูง

หากมีปัญหาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ สามารถขอคำปรึกษาจากคลินิกนมแม่โรงพยาบาลใกล้บ้านได้ หากทุกภาคส่วนร่วมด้วยช่วยกันดังคำขวัญสัปดาห์นมแม่โลก ปีพ.ศ.2556 “BREASTFEEDING SUPPORT : Close to Mothers...รวมพลังช่วยเด็กไทยให้ได้กินนมแม่” ก็จะทำให้ประสบความสำเร็จในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในทารกที่มีภาวะปากแหว่งเพดานโหว่ได้ หากต้องการทราบรายละเอียดเพิ่มเติม ขอเชิญเข้าร่วมประชุมวิชาการประจำปีครั้งที่ 7 ของสมาคมพิการปากแหว่ง เพดานโหว่ ใบหน้าและศีรษะแห่งประเทศไทย วันที่ 5-7 พฤศจิกายน 2557 ที่เชียงใหม่ นะคะ

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com