Column ประจำ
Sponsor

เสียงเสียดแทรก (Sibilant sound)

โดย : ผศ.ทพญ.ดร.พนารัตน์ ขอดแก้ว ภาควิชาทันตกรรมประดิษฐ์ คณะทันตแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Tags : sibilant , sound , sibilant sound , sound testing , เสียงเสียดแทรก , ออกเสียง ฟันปลอม , พนารัตน์ ขอดแก้ว

ด้วยความหลากหลายและเปิดกว้างทางวิชาการ ทำให้สมาชิกกลุ่ม Line ได้เปิดมุมมองที่หลากหลายมากขึ้น การพูดคุยและตั้งประเด็น เป็น“เจ้าหนูจำไม”ชอบตั้งข้อสงสัยและอยากรู้เรื่องนู้นเรื่องนี้ไปหมด จึงเกิดคำถามกับตนเองและคนรอบข้างเสมอ ว่า “ทำไม” ซึ่งนำมาสู่การเชื่อมต่อความรู้และประสบการณ์เป็นโครงข่ายกันมากขึ้น และแล้วความอยากรู้ของสมาชิก ก็เป็นประเด็นมาเล่าสู่กันฟัง คือ “มี ศัพท์ หรือ ประโยค ที่ใช้ทดสอบ sibilant sound เป็นภาษาอังกฤษ ไหมคะ” และก็แน่นอนว่า ด้วยเสน่ห์ ของกลุ่มนี้ คือ การแบ่งปัน จึงทำให้ได้คำตอบเป็นประโยคสุดหรูมาทันทีว่า “She sells sea shells by the sea shore. The shells she sells are surely seashells. So if she sells shells on the seashore, I’m sure she sells seashore shells.” แต่ก็นะ เราไม่ใช่เจ้าของภาษา ใช้วิธีพิมพ์แล้วให้ผู้ป่วยอ่านเองแบบเร็วๆก็น่าจะสะดวกสุดค่ะ.......อ้อ มีอีกคำหนึ่ง คือ “Sixty seven” ให้พูดต่อเนื่องไปเรื่อยๆ เร็วๆ นะคะ

คุยไป คุยมา ก็วนกลับมาที่คนไทยเรา ด้วยข้อสงสัยว่า “ผู้ป่วยที่พูด ฉ เฉือ ใส่ฟันแล้วยังพูด ฉ เฉือ จะประเมินจาก sibilant sound ได้อย่างไรครับ” ก็ได้รับคำตอบจากสมาชิก (นักเวชศาสตร์การสื่อความหมาย) ว่า /ฉ/กับ /ส/ต่างกันที่คุณลักษณะของเสียงโดย/ส/เป็นเสียงเสียดแทรก ขณะที่ /ฉ/เป็นเสียงกึ่งเสียดแทรก ฐานกรณ์ของเสียง /ส/ อยู่ที่ปุ่มเหงือก ส่วน/ฉ/ อยู่หลังปุ่มเหงือกหมายความว่าการแก้ไข ก็ต้องปรับวิธีการออกเสียง

/ส/ เป็นเสียงที่มีฐานมาจากปุ่มเงือก เรียก ฐานปุ่มเหงือก (alveolar sound) โดยปลายลิ้นจะไม่แตะฐานปุ่มเหงือก จะอยู่ห่างฟันหน้าเล็กน้อยขณะที่ /ฉ/เป็นเสียงที่มาจากฐานหลังปุ่มเหงือก (alveolo-palatal sound) เมื่อออกเสียง/ส/ และ /ฉ/จะต้องมีลมออกจากปากร่วมด้วยเสมอสามารถรับรู้การเคลื่อนไหวของลมได้ โดยเอามือไปบังทางลม และจะสัมผัสได้ถึงความแตกต่างของลมโดยเสียง /ส/ เป็นลมเบาและออกต่อเนื่องมาตามไรฟันหน้า แต่เสียง /ฉ/เป็นลมระเบิดออกมาครั้งเดียวลองฝึกตามนี้แล้ว “ส เสือ” ก็จะไม่ใช่ “ฉ เฉือ” อีกต่อไปค่ะ

เสียง /ส/ /ฉ/
ชนิด เสียงเสียดแทรก(Fricative) เสียงกึ่งเสียดแทรก (Affricate)
เกิดที่ ฐานปุ่มเหงือก ฐานหลังปุ่มเหงือก
กลไกการแปรเสียง

ยกปลายลิ้น (tip of tongue)ขึ้นไปเกือบแตะปุ่มเหงือกแล้วหยุดค้างไว้หลังฟันหน้าบนโดยไม่แตะฟัน ขณะเดียวกัน ส่วนของลิ้นตอนหน้าจะยกตามขึ้นไปปิดแนวปุ่มเหงือกของทั้งทางด้านซ้ายและขวา ทั้งนี้เพื่อให้ลิ้นนิ่งและเป็นแอ่งให้ลมไหลผ่านไรฟันหน้า

ลิ้นตอนหน้า(front of tongue)ตั้งตรงขึ้นไปแตะแบบสนิทกับเพดานปากตรงบริเวณหลังปุ่มเหงือกเกิดเป็นกำแพงที่กักลมไว้ด้านหลังแล้วปล่อยในลักษณะระเบิดลมออกมาพร้อมๆ กับออกเสียง
  • เสียง /S/ ในภาษาไทยมีพยัญชนะที่กำกับเสียงอยู่คือ ซ ศ ษ ส ส่วนการแก้ไขการพูดไม่ชัดมีหลายขั้นตอน เริ่มจากขั้นตอนง่ายๆไปสู่ขั้นตอนที่ยากขึ้นตามลำดับได้แก่ ออกเสียง /S/ ในแบบที่ไม่มีความหมาย ด้วยการลากเสียง ซซซซ….. ยาวๆ จากนั้นประสมเสียง /s/กับเสียงสระเดี่ยวให้มีความยาวเพียง 1 พยางค์ โดยเลือกคำที่ไม่มีความหมายในภาษาไทยมาหัดพูดก่อน (เพื่อลดการพูดแบบเคยชิน เพราะหากนำคำที่มีความหมายมาหัดพูดในขั้นตอนแรก ผู้ป่วยก็จะพูดไม่ชัดอย่างเดิม) เช่น ซี แซ เส โซ เมื่อพูดได้คล่อง (ออกเสียงถูกต้องร้อยละ 80 ขึ้นไป) ก็เพิ่มเป็น 2 พยางค์ เช่น ซีซี แซแซ เสเส โซโซ เพิ่มเป็น 3 พยางค์เช่น ซีซีซี แซแซแซ เสเสเสและ 2-3 พยางค์สลับที่กัน เช่น ซีโซ ซาเส ซาซูโซ จากนั้นจึงเป็นการออกเสียงเป็นคำที่มีความหมาย 1 คำ 2 คำ วลี ประโยค และ ข้อความ ตามลำดับ ในแต่ละระดับควรออกเสียงถูกต้องร้อยละ 80 ขึ้นไป (คิดร้อยละเมื่อผู้ป่วยออกเสียงคำนั้นได้ชัดแล้วก็ให้พูดซ้ำ 5-10 คำ เช่น พูด “สี” 10 ครั้งถ้ายังพูดได้ชัดอยู่ทั้ง 10 ครั้งก็ถือว่า พูดได้ชัดคงที่ได้ร้อยละ100) จึงเริ่มฝึกในระดับถัดไป
  • ใช้ระบบประสาทสัมผัสร่วมกับการฝึก เช่น เอาหลังมือมารองรับลมที่ออกจากปาก
  • การฝึกควรทำหน้ากระจก เพื่อให้มองเห็นการเคลื่อนไหวของอวัยวะที่ใช้ในการพูดได้ถูกต้อง
  • ผู้ฝึกควรเป็นแบบอย่างการพูดที่ถูกต้อง และไม่ควรล้อเลียนหรือติเตียนการพูดไม่ชัด แต่ควรใช้การชมเชยเมื่อมีความพยายามแก้ไขให้พูดชัดขึ้น
ประสม
เสียงสระ
พูดทีละพยางค์ สา แสง สี สู ไส เสา
พูดทีละ 2 พยางค์ สาสา แสแส เสเส สีสี สูสู ไสไส เสาเสา
พูดทีละ 3 พยางค์ สาสาสา แสแสแส เสเสเส สีสีสี สูสูสู ไสไสไส เสาเสาเสา
พูดทีละ 2-3 พยางค์ สลับกัน สาเส สาเสสู เสสูสู เสสูสา
เสียงที่มีความหมาย
1 พยางค์ ส้ม สี เสือ เสื้อ ใส่ ส้วม สุก ใส สด สวย ส่ง เสริม ส้อม สี่ สาม สอง สิบ สร้อย สั้น
2 พยางค์ สบตา ใส่เสื้อ สีส้ม ส่งแสง สดใส หนังสือ สงสาร สิ้นสุด สะสาง เสริมสวย สดใส สิบสอง ส่งเสริม สร้างสรรค์ เสียวใส้
วลี หรือ ประโยคสั้นๆ น้องใส่เสื้อ สาวผมสวย สาวสวยใส่เสื้อ
อ่านนิทานตามหรือ
พูดคุยคำหรือประโยคที่มี “ส”
สังเกตว่าพูดชัดหรือไม่ ถ้าไม่ชัดให้พูดใหม่ให้ถูกต้อง
  • สองสาวสุดสวยใส่เสื้อสีส้มสวมรองเท้าส้นสูงสงสัยจะไปงานสังสรรค์แถวสี่เสา
  • สุดสวยกับแสงโสมซื้อตั๋วไปดูเสือที่สวนสัตว์ดุสิตในวันเสาร์
  • สาวๆ อายุราวสี่สิบสี่ชอบเสี่ยงเซียมซีเพราะกลัวเป็นโสด
  • สดใสน้องสาวเสริมศรีสนุกสนานในการสร้างสรรค์ลายเส้นและสีสันให้เป็นภาพสวยอย่างมีศิลป์

ที่มา: ร้านหมอภาษา โครงการหมอภาษาพัฒนาเยาวชน http://www.morphasa.com/content.aspx

ใช้หลักการเดียวกันกับภาษาไทย แนะนำให้ใช้ภาพคำที่หาได้ทาง internet โดยใช้ key word คือ “speech card “ซึ่งจะได้แบบผึกหัดภาพคำ S sound มากมาย สำหรับการฝึก มี trick นิดหนึ่ง คือ เสียง /s/ ในภาษาอังกฤษ มี 3 ตำแหน่ง คือ ต้น กลาง และ ท้ายควรเริ่มฝึกจากเสียงท้ายก่อน นอกจากนี้แล้วยังมีบทเรียนสนุกๆ ทาง Youtube อีก ซึ่งหาได้โดยใช้ Key word คือ “s sound phonics” และ “s sound speech therapy”สนุกกับการฝึก นะคะ

ขอบพระคุณคำแนะนำ จาก อาจารย์ รัชนี สุภวัตรจริยากุล
นักเวชศาสตร์การสื่อความหมาย ชำนาญการพิเศษ โรงพยาบาลสระบุรี

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com