Column ประจำ
Sponsor

“ผู้นำ” สร้างได้หรือไม่

โดย : เลขาธิการมูลนิธิเครือข่ายพัฒนาศักยภาพผู้นำการสร้างสุขภาวะ
Tags : ผู้นำ

บางคนบอกว่า ผู้นำเป็นพรสวรรค์ที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด หรือไม่ก็เป็น ผู้นำที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เกิดได้จากการมีสถานการณ์ที่ต้องเผชิญ และแก้ปัญหา ดังคำกล่าว “สถานการณ์สร้างผู้นำ” ในขณะที่บางคนบอก ว่า ผู้นำสามารถสร้างและพัฒนาได้ ถ้าเราจัดกระบวนการได้ดีพอ

อะไรคือความหมายของ ผู้นำ?​

ก่อนจะตอบคำถามนี้ ผมจะลองชวนไปพิจารณาว่า พวกเราเข้าใจคำว่า “ผู้นำ” ตรงกันสักเพียง ใด มีหลายๆสำนักที่เขียนเกี่ยวกับผู้นำหรือภาวะผู้นำไว้ แต่ที่ผมสนใจและคิดว่าเหมาะสมในการ อธิบายคือ การอธิบายเรื่องผู้นำไปพร้อมๆกับ “อำนาจ” เพราะว่าบางครั้งเราก็วิพากษ์วิจารณ์คนที่ดำ รงตำแหน่งเป็นผู้บังคับบัญชาของเราว่า ไม่มีภาวะผู้นำ นั่นก็หมายถึงการทีมีอำนาจในการสั่งการเรื่อง ต่างๆนั้น อาจไม่ได้เป็นผู้นำที่แท้จริงได้

ผมได้เข้าร่วมกระบวนการพัฒนาศักยภาพผู้นำมาตั้งแต่ปี พ.ศ.​ 2553 ที่นี่เรารับรู้และให้ความ หมายของ “ผู้นำ” ที่แตกต่างกันไปจากที่อื่นๆ เราไม่ใช่ผู้นำในลักษณะของการใช้อำนาจที่แข็ง (Hard power) เช่นการใช้อำนาจที่เหนือกว่าโดยตำแหน่งหรือหน้าที่ หรือ ใช้อำนาจเงินในการบังคับ ให้เป็นไปตามที่ต้องการ แต่เราเป็นผู้นำที่มีอัตลักษณ์ของการอำนาจอ่อน (Soft power) คือจะมีคุณ ลักษณะเฉพาะของตนเอง (Charismatic)ที่แสดงออกอย่างชัดเจน เช่นการทำงานในพื้นที่อย่างเกาะ ติดทำงานในประเด็นที่ชัดเจนต่อเนื่องปรากฎให้คนอื่นๆเห็นได้ชัดเจน และสามารถสื่อสาร (Commu nication)โน้มน้าวคนต่างๆให้คล้อยตามได้ เป็นการใช้อำนาจอ่อนที่นำคนอื่นๆในสังคมได้

เราจะสามารถพัฒนาหรือสร้างผู้นำในลักษณะนี้ได้หรือไม่

ที่มูลนิธิเครือข่ายพัฒนาศักยภาพผู้นำการ สร้างสุขภาวะ (คศน.) เรามีแนวคิดว่า การพัฒนา และสร้างผู้นำจะต้องเป็นการสร้างภาวะผู้นำจากการ แก้ปัญหาจริงไม่ได้เป็นการสร้างจากการเรียนการสอน หรือการใช้สถานการณ์สมมุติ จะต้องมีการ ปฏิบัติ (Action)ในประเด็นทางสังคมต่างๆไม่ว่าจะ ปฏิบัติการเพียงคนเดียวแล้วมีเพื่อนๆมาช่วยเสริม หรือร่วมกันทำรวมหมู่ (Collective leadership) ร่วมกับการจัดกระบวนการพัฒนาทักษะ (Capacity building) สร้างทักษะใหม่กระบวนทัศน์ใหม่ที่จะ เป็นพื้นฐานที่ทำให้ผู้นำเอาความรู้ ทักษะ และโลก ทัศน์ใหม่ไปใช้ในการปฏิบัติการแก้ปัญหาจริง

ผมจะลองยกตัวอย่างผลลัพธ์ที่ได้จาก การสัมภาษณ์เชิงลึกและการคุยกลุ่มย่อยกับผู้นำที่ผ่านกระบวนการพัฒนาศักยภาพของโครงการ คศน. มาสะท้อนให้ฟัง ตัวอย่างเช่น

ผลลัพธ์ความสำเร็จอีกประการหนึ่งคือ ภาวะผู้นำรวมหมู่ (Collective leadership) ที่สะท้อนออก มาเป็นการขับเคลื่อนร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็น โครงการ District Health System (DHS) ที่ขับเคลื่อนตั้ง แต่แนวคิด เกิดเป็นโครงการที่เป็นรูปธรรม และขยายผลเป็นนโยบายในของกระทรวงสาธารณสุขใน ที่สุด โครงการสิทธิของคนไรัรัฐไร้สัญชาติ ที่เป็นการทำงานร่วมกับเพื่อนๆในการแก้ปัญหาโรงพยาบาล ชายแดนที่ขาดทุนจากการให้บริการรักษาพยาบาลคนไร้รัฐ จนนำไปสู่การจัดตั้งกองทุนเพื่อสุขภาพ แก่คนไร้รัฐทั่วประเทศและเลยไปถึงการจัดทำคลินิกกฎหมายในรพ.ชายแดน หรือการร่วมมือการทำ โครงการโรงพยาบาลสร้างสุขใน รพร.หล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์ รพช.ท่าสองยาง จังหวัดตาก และ รพช.ปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นต้น

กระบวนการพัฒนาศักยภาพผู้นำ ทำได้อย่างไร?

เรื่องนี้เราใช้กระบวนการที่ซับซ้อนในระยะเวลา 2 ปี มีทั้งกระบวนการพัฒนาทักษะ (Capacity building) ที่เราเรียกว่า Core module ทั้ง 7 module ต่อเนื่องทุก 2 เดือนในปีแรก ใช้เวลาครั้งละ 9 วัน มีตั้งแต่การเข้าใจตนเอง ทบทวนวิสัยทัศน์ คุณค่า เป้าหมายของชีวิต การเข้าใจตน เข้าใจผู้อื่น และเข้าใจโลก ผ่านเครื่องมือเรียนรู้ต่างๆ เช่น นพลักษณ์ Timeline ชีวิต การฟังอย่างลึกซึ้ง(Deep Listening) การสะท้อนตนเอง (Self reflection) ฯลฯ มีเรื่องของการคิดเชิงระบบ (Systems Thinking) ที่นำมาใช้วิเคราะห์งานและโครงการที่กำลังขับเคลื่อนอยู่ ฝึกการสื่อสารสาธารณะ การเขียน เรื่องเล่า Story Telling และการทำ Clip VDO เพื่อสื่อสารสังคม เรียนรู้สันติวิธีและความเป็นมนุษย์ ผ่านการสื่อสารอย่างสันติ Non-violence communication และการจัดการความขัดแย้ง

มีการใช้กระบวนการ Mentorship ในการดู แลเป็นโค๊ช เพื่อปลดล็อคการพัฒนาศักยภาพ รวม ทั้งการจัดพื้นที่กลางให้ผู้นำได้ร่วมกันออกแบบกิจกรรมกันเองเป็นพื้นที่กลางที่นำเอาประเด็นที่ผู้นำสนใจร่วมกันหรือกำลังขับเคลื่อนอยู่มาเป็นพื้นที่เรียนรู้และปฏิบัติการร่วมกันระหว่างเพื่อน เป็นการทำให้ เกิดภาวะผู้นำหมู่ (Collective leadership)

รวมทั้งการมี Project Based Learning ที่ผู้นำจะทำโครงการที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงกับสังคมในด้านต่างๆ ทั้งที่กำลังทำหรือเป็นความไฝ่ฝันที่อยากทำ มาดำเนินการไปเรียนรู้ไปโดยเติมการคิดเชิงระบบ การวางแผนยุทธศาสตร์ การสื่อสารสาธารณะ การโค๊ชให้ทีมงาน และการจัดการความขัดแย้งโดยสันติวิธี ฯลฯ เข้าไปในโครงการ

ที่เล่ามาเป็นเพียงส่วนหนึ่งในการพัฒนา ศักยภาพผู้นำเท่านั้น เพราะว่า กระบวนการเรียนรู้ ร่วมกันและมิตรภาพที่มีให้แก่กันจะเป็นแกนหลักที่ทำให้การพัฒนาศักยภาพผู้นำเกิดขึ้นได้จริง

ส่งท้าย

มีทันตแพทย์หลายท่านมีโอกาสได้เข้าร่วมในกระบวนการพัฒนาศักยภาพในโครงการนี้ และผม เชื่อมั่นว่า เราจะได้เห็นผลลัพธ์ที่มีต่อระบบบริการสุขภาพจากการบ่มเพาะและพัฒนาศักยภาพของผู้ นำในอนาคตอันใกล้นี้

แมกกาซีนเราจะทะยอยจะเสนอโครงการสร้างสรรค์สุขภาพที่เกิดจากผู้นำรุ่นใหม่ให้ท่านได้ร่วม รับทราบและมีสร้างแรงบันดาลใจในการทำสิ่งดีๆให้สังคมกันค่ะ)

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com