Column ประจำ
Sponsor
ช่วงนี้มีการประชาสัมพันธ์จากโครงการโรงพยาบาลใช้ยาอย่างสมเหตุผลซึ่งเกี่ยวกับยาทั้งยาแก้ปวดและยา แก้อักเสบ เพื่อความทันสมัยของท่านสมาชิก ทีมบก.จึงรวบรวมคำแนะนำที่ทันสมัยจาก ท่านผศ.นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมาเล่าให้ท่านฟังค่ะ

พาราเซตามอลเป็นยาแก้ปวด ลดไข้ที่มีประสิทธิผลดีและปลอดภัยที่สุดหากใช้ในขนาดยาที่ถูกต้อง โดยยาพาราเซตามอลชนิดเม็ดที่ใช้กันโดยทั่วไปมี 2 ขนาดคือ 325 มิลลิกรัมและ 500 มิลลิกรัมต่อเม็ด

มีผลการวิจัยระบุว่าผู้ป่วยที่ได้รับยาพาราเซตตามอลในขนาดที่มากเกินความจำเป็นสามารถทำให้ตับเสียหาย อย่างถาวรได้ โดยอาการของพิษของยาต่อตับได้แก่ ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหารปัสสาวะมีสี เหลืองเข้ม ตาเหลือง ตัวเหลืองซึ่งเป็นอาการของตับอักเสบ หากเซลล์ตับถูกทำลายมากขึ้นจะมีอาการรุนแรง ขึ้นจนตับหยุดทำงานและเสียชีวิตในที่สุด

 

 

ก. ผู้มีน้ำหนักตัวน้อยแต่ใช้ยาเกินขนาด
ข. ผู้ดื่มสุราเป็นประจำและดื่มในปริมาณค่อนข้างมาก
ค. ผู้เป็นโรคตับอยู่เดิม
ง. ผู้ขาดอาหารมีโรคประจำตัวบางชนิด เช่น ผู้ป่วย HIV
จ. ผู้ใช้ยาบางชนิดซึ่งมีผลต่อการทำงานของตับพร้อม ๆ กับพาราเซตามอล เช่น ยากันชักบางชนิด เป็นต้น

ในผู้ป่วยเด็ก หากผู้ป้อนยาไม่คำนวณขนาดยาให้ตรงตามน้ำหนักตัวเด็กคือ 10-15 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อครั้งและไม่เกิน 75 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันก็อาจจะทำให้เด็กได้รับพาราเซตามอลเกินขนาดได้เช่นเดียวกัน

สำหรับเด็กที่มีน้ำหนักตัวมากเมื่อคำนวณแล้วต้องใช้ยาไม่เกินขนาดยาสูงสุดในผู้ใหญ่ โดยข้อเสนอแนะเกี่ยวกับขนาดของยาพาราเซตามอลที่เหมาะสมในผู้ใหญ่ปัจจุบันคือ

ก. ไม่เกิน 15 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อครั้ง

ข. แม้มีน้ำหนักตัวมากก็ต้องใช้ไม่เกิน 1,000 มิลลิกรัมต่อครั้ง

ค. และใน 1 วันห้ามใช้พาราเซตามอลเกิน 4,000 มิลลิกรัม

หากพิจารณาการจ่ายยาพาราเซตามอล 500 mg ทุก 4-6 ชั่วโมงที่ทันตแพทย์เรามักจ่ายให้ผู้ป่วยนั้น จะพบว่าไม่สอดคล้องกับ regimen ดังกล่าวข้างต้น เช่น ในผู้ป่วยที่มีน้ำหนัก 50 กิโลกรัมควรใช้ยาไม่เกิน 750 มิลลิกรัมต่อครั้ง (15 มก. x 50 กก.) แต่การที่ผู้ป่วยได้รับยาครั้งละ 2 เม็ดซึ่งมีปริมาณเท่ากับ 1,000 มิลลิกรัมแสดงว่าผู้ป่วยได้รับยาเกินขนาดและการให้ใช้ยาทุก 4 ชั่วโมงผู้ป่วยอาจได้รับยาถึง 6 ครั้งต่อวันหรือสูงถึง 6,000 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งเกินกว่าขนาดที่ควรจะเป็น

ดังนั้น Regimen ของยาพาราเซตามอล จึงควรมีการปรับปรุงเพื่อให้สอดคล้องกับข้อมูลวิชาการ ดังนี้

ก. กำหนดให้ค่าปกติของการจ่ายยาเป็นครั้งละ 1 เม็ดแทนที่จะเป็นครั้งละ 2 เม็ด

ข. กำหนดให้ค่าปกติของการรับประทานยา ควรห่างกันอย่างน้อย 6 ชั่วโมง แทนที่จะเป็นทุก 4-6 ชั่วโมงแบบเดิม

ค. แสดงชื่อยาพาราเซตามอลเป็นภาษาไทยบนฉลาก

ง. มีคำเตือนห้ามรับประทานยานี้เกิน 8 เม็ดต่อวันเพราะอาจเป็นพิษต่อตับ

นอกเหนือจากการปรับเปลี่ยนวิธีการจ่ายยาแล้ว จากฉลากข้างต้นจะเห็นว่ามีการเสนอให้สถานพยาบาลจ่ายยาพาราเซตามอลชนิดเม็ดละ 325 มิลลิกรัมแก่ผู้ใหญ่แทนการสั่งใช้ยาชนิด 500 มิลลิกรัม/เม็ดให้มากขึ้น แต่ในกรณีที่ทันตแพทย์พิจารณาแล้วเห็นว่าควรใช้ยาในขนาดที่เพิ่มขึ้น เช่น กรณีคนไข้น้ำหนักตัวมาก ทันตแพทย์สามารถแก้ไขปริมาณยาได้ เช่น แก้ไขเป็นรับประทานครั้งละ 2 เม็ด เป็นต้น

เมื่อใช้ยาชนิด 325 มิลลิกรัมแก่ผู้ใหญ่ทุกคนที่มีน้ำหนักตัวตั้งแต่ 43 กิโลกรัมขึ้นไปจะ สามารถใช้ยานี้ได้ครั้งละ 2 เม็ดโดยไม่เกินขนาดและสามารถใช้ได้ทุก 4 ชั่วโมงอีก ด้วย ทั้งนี้เพราะการใช้ยานี้ครั้งละ 2 เม็ดวันละ 6 ครั้งจะได้ยาทั้งสิ้น 3,900 มิลลิกรัมซึ่งต่ำกว่าขนาดยาสูงสุด (4,000 มิลลิกรัม) ที่กำหนดไว้

ปัจจุบันมีความตื่นตัวในการใช้พาราเซตามอลให้ปลอดภัยยิ่งขึ้นโดยนักวิชาการที่ทางอย. ของสหรัฐอเมริกาได้แต่งตั้งขึ้นเพื่อศึกษาเรื่องนี้ได้เสนอแนะว่าควรลดขนาดยาพาราเซตามอลที่ใช้ในผู้ใหญ่ลง โดยคำแนะนำที่ออกมาใหม่เพื่อเพิ่มความปลอดภัยแก่ผู้ป่วยคือให้จ่ายยาไม่เกิน 650 มิลลิกรัมต่อครั้งและไม่เกิน 3,250 มิลลิกรัม/วัน

ก. ลดขนาดยาพาราเซตามอลจากเม็ดละ 500 มิลลิกรัมเป็นเม็ดละ 325 มิลลิกรัม (หรือนำยาชนิดเม็ดละ 325 มิลลิกรัมมาใช้แทนชนิด 500 มิลลิกรัม)

ข. ขนาดยาสูงสุดในแต่ละครั้งไม่เกิน 650 มิลลิกรัม (325 มิลลิกรัมสองเม็ด)

ค. ขนาดยาสูงสุดในแต่ละวันไม่เกิน 3,250 มิลลิกรัม (325 มิลลิกรัมสิบเม็ด)

 

มีข้อสังเกตว่าคำแนะนำนี้ถูกเสนอแนะเพื่อให้ใช้กับชาวอเมริกันซึ่งมีน้ำหนักตัวเฉลี่ยสูงกว่าคนไทยมาก ซึ่งหมายความว่าขนาดของยาที่แนะนำใหม่นี้สามารถออกฤทธิ์ได้เพียงพอในการแก้ปวดโดยมีความปลอดภัยในการใช้ยาสูงขึ้น

เมื่อเป็นเช่นนี้ พวกเรามาช่วยกันปรับระบบการจ่ายยา ลดการจ่ายยาพาราเซตามอลเกินควร เพื่อถนอมตับของคนไข้ และเผลอๆประหยัดค่ายาให้เราทุกคนด้วยนะคะ

ท่านสมาชิกที่สนใจสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้จาก Album พาราเซตามอลใน Rational Drug Use Facebook https://www.facebook.com/rational.druguse

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com