Column ประจำ
Sponsor

The “ Must know” for adhesive users : รู้ให้จริงก่อนจะใช้ สารยึดติด

โดย : อ. ทพ. อภิรัฐ ฤทธิ์ฐิติ และ อ.ทพ. ชิษณุ เลิศถวิลจิร
Tags : bonding , adhesive , dental adhesive , บอนดิง , สารยึดติด , อ. ทพ. อภิรัฐ ฤทธิ์ฐิติ , อ.ทพ. ชิษณุ เลิศถวิลจิร

การใช้สารยึดติดในทางทันตกรรม เริ่มเป็นที่นิยมมากขึ้น เพราะเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องในงานบูรณะฟันหลายประเภท ได้แก่ งานทันตกรรมหัตถการ งานทันตกรรมประดิษฐ์ งานทันตกรรมสำหรับเด็ก และอื่นๆ นอกจากนี้สารยึดติดในท้องตลาด มีมากมายหลากหลาย และ มีกลไกการยึดติด และวิธีการใช้ที่แตกต่างกัน การจะใช้งานสารยึดติดให้เกิดผลสำเร็จสูงสุดนั้น ทันตแพทย์จึงควรมีความรู้ความเข้าใจ ในสารยึดติดที่จะใช้เป็นอย่างดี สารยึดติดในปัจจุบันสามารถแบ่งตามประเภทได้ตามรูปที่ 1 โดยระบบหลักๆ แยกได้เป็นสองประเภทคือระบบ Etch-and-rinse และ Self-etch

ระบบ Etch and rinse (หรือที่บางท่านอาจจะคุ้นกับคำว่า Total etch) ถ้าแปลตรงตัวเลยคือระบบที่ต้องมีการปรับสภาพผิวของฟันด้วยการทากรด หรือ etching ลงไป หลังจากนั้นจึงทำการล้างออกด้วยน้ำ ระบบนี้สามารถแบ่งได้เป็นสองประเภทย่อย คือระบบที่มี 3 ขั้นตอนโดยแยก etching, primer และ bonding ออกจากกัน และระบบที่มี 2 ขั้นตอนคือมีการรวมขั้นตอนของการทา primer และ bonding เข้าไว้ด้วยกัน

การใช้ระบบ etch and rinse 3 ขั้นตอนนั้นค่อนข้างจะตรงไปตรงมากล่าวคือเริ่มจากการทา etching โดยเริ่มจากทาบริเวณ enamel ก่อนแล้วจึงทาที่ dentin โดยนับเวลาหลังจากทากรดที่ dentin ไปแล้วประมาณ 15 วินาที จึงล้างน้ำและเป่าลม การเป่าลมหากเป็นบริเวณที่มีแต่ enamel สามารถเป่าให้แห้งได้เลย แต่หากมี dentin ด้วยแล้วต้องเป่าให้ dentin หลงเหลือความชื้นเล็กน้อยลักษณะคล้ายทรายเปียกน้ำ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการฟุบตัวของเส้นใยคอลลาเจน ซึ่งจะสามารถขัดขวางการยึดติดได้ หลังจากนั้นจึงทา primer ในลักษณะทาถูหรือกวนๆ แล้วจึงเป่าลมออกให้แห้งจะได้ dentin ลักษณะผิวมันเงา (สามารถทา primer ซ้ำและเป่าอีกครั้งได้ ถ้าพบว่า dentin ที่เป่าแห้งแล้วยังไม่มีลักษณะผิวมันเงา) แล้วจึงทาสารยึดติดหรือ bonding เป็นชั้นบางๆ และเป่าลมหรืออาจใช้แปรงทาสารยึดติดซับสารยึดติดส่วนเกินกับผ้าก๊อซหลังจากนั้นจึงฉายแสง

การใช้ระบบ etch-and-rinse 2 ขั้นตอนมีหลักการคล้ายๆ กับระบบ 3 ขั้นตอนคือมีการใช้ etching ล้างน้ำและเป่าลมเช่นกัน แต่การทาขวดที่มีการรวมกันของ primer และ bonding ไว้ควรทาและเป่าลมสลับกันหลายรอบ เพราะการรวมดังกล่าวมีผลทำให้สารยึดติดมีคุณสมบัติชอบน้ำมากขึ้น ส่งผลให้หลังทาสารเสร็จอาจมีน้ำซึมผ่านขึ้นมาและรบกวนปฏิกิริยาการก่อตัวของเรซินคอมโพสิตที่เราจะทำการบูรณะ ดังนั้นจึงควรทาและเป่า 2 รอบ เหมือนการทำในระบบ 3 ขั้นตอน เพื่อลดข้อเสียดังกล่าว

ระบบต่อมาคือระบบ self-etch ซึ่งประกอบด้วยโมโนเมอร์ที่มีคุณสมบัติความเป็นกรดจึงสามารถปรับสภาพผิว dentin ได้เองโดยไม่จำเป็นที่จะต้องพึ่งกรดแยกออกมา แต่ความเป็นกรดที่ได้มักเป็นกรดอ่อน ทำให้ไม่สามารถทำการปรับสภาพผิว enamel ได้ดี สารยึดติดระบบ self-etch นั้นสามารถแบ่งย่อยได้อีก 2 ประเภทเช่นกัน คือระบบ 2 ขั้นตอน และ 1 ขั้นตอน

วิธีการใช้งานในระบบ self-etch 2 ขั้นตอนนั้น ให้ทาสาร primer ในลักษณะทาถูหรือกวนๆ เพื่อให้โมโนเมอร์ที่มีคุณสมบัติเป็นกรดสัมผัสกับ dentin ได้มากขึ้น และสามารถปรับสภาพ dentin ได้ดีขึ้น โดยส่วนมากมักทานานประมาณ 20 วินาที หลังจากนั้นให้เป่าลมให้แห้งได้เลย (ไม่ต้องล้างน้ำ) แล้วจึงทาสารยึดติด หรือ bonding เป็นชั้นบางๆ และเป่าลมหรือซับส่วนเกินออก แล้วฉายแสง

ระบบ self-etch ขั้นตอนเดียวหรือบางท่านอาจรู้จักในชื่อ one-bottle หรือ All in one เป็นระบบที่รวมทุกขั้นตอนไว้ในขวดเดียว โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้ใช้งานง่ายและสะดวก แต่งานวิจัยที่ผ่านๆ มากลับพบว่าคุณสมบัติต่างๆ ในการยึดติดต่ำกว่ากลุ่มอื่นๆ อย่างมีนัยสำคัญ ลักษณะการใช้งานก็หลากหลาย ผู้ใช้งานควรศึกษาข้อมูลจากคู่มือของบริษัทผู้ผลิต แต่โดยทั่วไปอาจใช้ลักษณะทาถูหรือกวนๆ และเป่าลมอย่างน้อย 2 รอบ และตามด้วยการฉายแสง

ปัจจุบันมีการพัฒนาสารยึดติดขึ้นมาใหม่ที่เรารู้จักในนาม Universal Adhesive ที่มีคุณสมบัติสามารถยึดได้กับทุกสภาพผิว ไม่ว่าจะเป็นฟัน โลหะ เซรามิก เป็นต้น โดยการเติมสารต่างๆ เข้าไป แต่มีข้อสังเกตว่าการเติมสารเหล่านั้นมีผลดีหรือผลเสียมากกว่ากัน อย่างเช่นการเติม silane เข้าไปในส่วนผสมของ bonding โดยการเกิดปฏิกิริยาของ silane นั้นจะได้น้ำออกมาจึงอาจรบกวนการเกิดปฏิกิริยาการก่อตัวของสารยึดติดได้ ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีข้อสรุปออกมาชัดเจนจึงต้องมีการศึกษากันต่อไป

หากกล่าวโดยสรุปนั้นการใช้สารยึดติดควรใช้สารยึดติดที่เรามีความเข้าใจในการใช้งาน โดยก่อนใช้งานควรศึกษาวิธีการใช้งานจากงานวิจัยต่างๆ หรืออย่างน้อยจากคู่มือบริษัทผู้ผลิต เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการใช้งาน

ที่มา

1. K.L. Van Landuyt, P. Kanumilli, J. De Munck, M. Peumans, P. Lambrechts, B. Van Meerbeek. Bond strength of a mild self-etch adhesive with and without prior acid-etching. Journal of Dentistry 2006, 34: 77–85

2. Kirsten L. Van Landuyt, Johan Snauwaert, Jan De Munck, Marleen Peumans, Yasuhiro Yoshida, Andre´ Poitevin, Eduardo Coutinho, Kazuomi Suzuki, Paul Lambrechts, Bart Van Meerbeek. Systematic review of the chemical composition of contemporary dental adhesives. Biomaterials 2007, 28: 3757–3785

3. Grayson W. Marshall Jr, Sally J. Marshall , John H. Kinneyt and Mehdi Balooch. The dentin substrate: structure and properties related to bonding. Journal of Dentistry 1997, 25(6): 441-458

4. Alessandra Reis, Maurı´cio Albuquerque, Mariana Pegoraro, Gracielle Mattei, Jose´ Roberto de Oliveira Bauer, Rosa Helena Miranda Grande, Celso Afonso Klein-Junior, Ricardo Baumhardt-Neto, Alessandro D. Loguercio. Can the durability of one-step self-etch adhesives be improved by double application or by an extra layer of hydrophobic resin. Journal of dentistry 2008, 36: 309 – 315

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com