Column ประจำ
Sponsor

เลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์ เทคโนโลยีเพื่อคุณภาพชีวิต

โดย : รศ.ดร.ศจี สัตยุตม์
Tags : เลเซอร์ , laser , ทันตกรรม , ศจี สัตยุตม์ , เลเซอร์ วิทยา , เลเซอร์ ทันตกรรม , laser in dentistry

นับตั้งแต่มีรายงานทางการแพทย์เกี่ยวกับการใช้เลเซอร์เพื่อการบำบัดรักษาผู้ป่วย เมื่อ ค.ศ.1968 เทคโนโลยีการใช้เลเซอร์ทางการแพทย์ก็มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งประสิทธิภาพของเครื่องเลเซอร์ และเทคนิคการประยุกต์ใช้ จึงนับได้ว่าเลเซอร์เป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญของความก้าวหน้าในการรักษาและป้องกันโรค

ในทางทันตแพทยศาสตร์ก็เช่นเดียวกัน มีการประยุกต์ใช้เลเซอร์เพื่อปรับปรุงพัฒนาวิธีการรักษาและป้อง กันโรคในช่องปากได้อย่างหลากหลายหรืออาจกล่าวได้ว่า ในทุก ๆ สาขาทางทันตแพทยศาสตร์ ทั้งนี้โดยอาศัยความเข้าใจพื้นฐาน 3 ประการ ดังต่อไปนี้

  • เลเซอร์ฟิสิกส์ : เลเซอร์ คือ แสงที่มีความเฉพาะของความยาวคลื่น แต่ละชนิดแตกต่างกันที่ความยาวคลื่น มีชื่อเรียกตามตัวกลางกำเนิดแสง และการใช้งานต้องทราบการปรับตั้งที่เหมาะสมกับแต่ละการรักษาตามหน่วยฟิสิกส์แสง อาทิ ความยาวคลื่นหรือเลเซอร์ที่ต้องการใช้ กำลัง พลังงาน และเวลาที่จะฉายเลเซอร์
  • ปฏิกิริยาตอบสนองของเนื้อเยื่อต่อเลเซอร์ : เลเซอร์แต่ละชนิดที่ความยาวคลื่นต่างกัน ส่งผลต่อเนื้อเยื่อแตกต่างกัน จึงต้องเลือกให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์การรักษา
  • การใช้เลเซอร์อย่างปลอดภัย : ประกอบด้วย บุคคล เครื่องเลเซอร์ และสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีมาตรฐานกำหนดความปลอดภัยในการใช้งานเลเซอร์ไว้อย่างเป็นสากล เพื่อให้ได้ผลการรักษาตามที่ต้องการ ไม่ก่ออันตรายต่อบุคลากรและผู้ที่อยู่ข้างเคียง

อย่างไรก็ตาม ความสำคัญน่าจะอยู่ที่ผู้ใช้งาน เพราะเครื่องเลเซอร์ทุกเครื่องที่นำเข้ามาได้ในประเทศไทย ก็ล้วนแต่ผ่านข้อกำหนดการผลิตเครื่องให้ใช้งานรักษาอย่างปลอดภัย ฉะนั้น ทันตแพทย์ผู้ใช้งานเลเซอร์จึงต้องศึกษาทั้งข้อมูลทางวิชาการเกี่ยวกับการใช้งานและหลักการใช้เลเซอร์อย่างปลอดภัย

การบำบัดรักษาโดยใช้เลเซอร์ทางทันตแพทยศาสตร์ แบ่งออกเป็นประเภทหลัก ๆ ได้แก่

  • การบำบัดโดยใช้เลเซอร์ความเข้มสูง (high intensity laser therapy) ใช้ได้ทั้งในเนื้อเยื่ออ่อนและเนื้อเยื่อแข็ง เช่น การผ่าตัดเนื้อเยื่ออ่อน ห้ามเลือด การตัดฟัน และเตรียมผิวฟัน
  • การใช้เลเซอร์ทำลายเนื้อเยื่อแบบเฉพาะเจาะจง (selective laser therapy) สำหรับการบำบัดรักษารอยโรคก่อนมะเร็ง มะเร็งของเนื้อเยื่ออ่อนในระยะแรก รวมทั้ง รอยโรคเนื้อเยื่ออ่อนช่องปากจากความผิดปกติของหลอดเลือด และการฆ่าเชื้อก่อโรคในช่องปาก
  • การใช้เลเซอร์ความเข้มต่ำ (low intensity laser therapy) สำหรับลดความเจ็บปวดบริเวณใบหน้าและข้อต่อขากรรไกร และ ส่งเสริมการหายของแผลในช่องปาก

นอกจากนี้ยังมีการใช้เลเซอร์ทางทันตกรรมเป็นเครื่องมือประกอบการตรวจวินิจฉัย และประกอบการกระตุ้นปฏิกิริยาของสารเคมีที่ใช้ทางทันตกรรม โดยการใช้งานเลเซอร์ให้เกิดประโยชน์สูงสุดนั้น ต้องคำนึงถึงเป้าหมายการรักษา สำหรับผู้ป่วยแต่ละกรณี อันจะนำไปสู่การเลือกใช้เครื่องเลเซอร์ และเทคนิคการบำบัดรักษาผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพต่อไป

จากความรู้เกี่ยวกับเลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์ที่สรุปข้างต้น หลายท่านคงนึกถึง คำว่า “เลเซอร์ทางทันตกรรม” “เลเซอร์กรอฟัน” “ทำฟันด้วยเลเซอร์” “เลเซอร์ฟอกสีฟัน” “เลเซอร์แก้เหงือกดำ” พร้อมกับคำถาม ว่า “เลเซอร์ใช้งานได้จริงหรือ ใช้อะไรได้บ้าง” หรือ “เลเซอร์ทางทันตกรรมมีข้อดี และข้อเสียอะไรบ้าง บอกมาเป็นข้อ ๆ สิ” หากพิจารณาว่าเลเซอร์ คือ เครื่องมือชิ้นหนึ่ง ก็อาจติดอยู่กับคำถามตามข้อความข้างต้น

ในโลกของความจริง เลเซอร์ คือ “ศาสตร์” หนึ่ง จึงเรียกว่า “เลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์” สำหรับประเทศไทยเรา มีเครือข่ายทันตแพทย์ไทยที่ทำงานร่วมกัน ศึกษาวิจัยและถ่ายทอดเทคโนโลยีเลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์ มีการใช้งานเลเซอร์อย่างเป็นรูปธรรมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการรักษา และส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมาเป็นระยะเวลาไม่ต่ำกว่า 20 ปี เริ่มจาก พ.ศ. 2536 รศ.ประทีป พันธุมวณิชย์คณบดีคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในช่วงเวลาดังกล่าว ได้นำเครื่องเอ็นดี แย็คเลเซอร์ ซึ่งเป็นเครื่องเลเซอร์ที่ออกแบบเพื่อให้ใช้งานสำหรับเนื้อเยื่ออ่อนช่องปากเป็นรุ่นแรกของโลก เข้ามาในประเทศไทย และได้มอบหมายให้ รศ.อรุณ ทีรฆพงศ์ ศึกษาค้นคว้าวิจัยและใช้งานในผู้ป่วย ซึ่งได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง ต่อมาด้วยวิสัยทัศน์ของ รศ.นิธิภาวี ศรีสุข อดีตคณบดีคณะทันตแพทยศาสตร์ ที่ได้สนับสนุนให้อาจารย์ได้ศึกษาต่อในระดับปริญญาเอกที่เกี่ยวข้องกับเลเซอร์วิทยา และได้จัดหาเครื่องเลเซอร์ชนิดต่างๆ อาทิ คาร์บอนไดออกไซด์เลเซอร์ และเลเซอร์ความเข้มต่ำ จึงทำให้คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น มีความพร้อมทางวิทยาการเลเซอร์ จนสามารถจัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ “การใช้เลเซอร์ทางศัลยศาสตร์ช่องปากและทางทันตกรรม” เป็นครั้งแรกในประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2544 จากนั้นได้มีโครงการจัดตั้งศูนย์เลเซอร์ทางทันตกรรม ซึ่งอดีตคณบดี รศ.ดร.นิวัตร จันทร์เทวี เป็นประธานโครงการ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กลุ่มคณาจารย์ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ร่วมกันศึกษาค้นคว้า และให้การรักษาผู้ป่วยโดยใช้เลเซอร์ทั้งในคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และถ่ายทอดสู่เครือข่ายที่ดำเนินงานร่วมกันมาเป็นระยะเวลากว่า 5 ปี ได้แก่ แผนกทันตกรรม โรงพยาบาลสระบุรี และแผนกทันตกรรม โรงพยาบาลเวชธานี

ส่วนในระดับสากลนั้น จากการศึกษาวิจัยเลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์ และนำเสนอผลงานอย่างต่อเนื่อง จึงทำให้เกิดการยอมรับในระดับสากล โดยใน พ.ศ. 2546 รศ.ดร.ศจี สัตยุตม์ ได้เป็นตัวแทนประเทศไทย ใน World Federation for Laser Dentistry (WFLD) ด้วยการสร้างเครือข่ายทางวิชาการและการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง ใน พ.ศ.2550 จึงได้เกิดความร่วมมือจัดการอบรมระดับนานาชาติ Basic Laser WFLD Certification Course ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศไทย จากนั้นพัฒนาด้านการศึกษาวิจัยและถ่ายทอดองค์ความรู้ที่ดำเนินการมาโดยลำดับ จึงทำให้ฝ่ายวิจัยมหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ตระหนักถึงความสำคัญจึงได้อนุมัติให้จัดตั้งกลุ่มวิจัยเฉพาะทางเลเซอร์วิทยาทางทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น : Lasers in Dentistry Research Group, Khon Kaen Univeristy (LDRG KKU) ใน พ.ศ. 2554 โดย รศ.ดร.ศจี สัตยุตม์ เป็นหัวหน้ากลุ่มวิจัยฯ มี นักวิจัยประจำ 19 คน นักวิจัยสมทบ 21 คน และสมาชิก 100 คน

ปัจจุบัน LDRG KKU มีการศึกษาวิจัยและถ่ายทอดผลการศึกษาทางเลเซอร์วิทยา สู่การใช้งานจริง ดังนี้

  • เทคนิคใหม่ของการทำศัลยกรรมเลเซอร์ในเนื้อเยื่ออ่อนช่องปาก อาทิ เลเซอร์เชื่อมเนื้อเยื่ออ่อน การใช้เลเซอร์กระตุ้มการสร้างลิ่มเลือดสำหรับแผลถอนฟันและแผลในช่องปาก
  • การใช้เลเซอร์แบบเฉพาะเจาะจงเพื่อทำลายเชื้อราในช่องปากและเชื้อก่อโรคปริทันต์ การรักษารอยโรคก่อนมะเร็ง
  • การใช้เลเซอร์การกรอฟันแบบอนุรักษ์ และการใช้ปรับสภาพผิวรากฟันเพิ่มการยึดอยู่ของวัสดุอุด
  • การใช้เลเซอร์เพื่อปรับสภาพผิวเซรามิกส์

ทั้งนี้เทคนิคต่าง ๆ ที่กล่าวมา รวมทั้งเทคนิคพื้นฐานของการใช้เลเซอร์ทางทันตแพทยศาสตร์ LDRG KKU ได้คิดค้นและเรียบเรียงให้เหมาะสมกับกับการใช้งานของทันตแพทย์ไทย เป็นผลให้มีทันตแพทย์ทั่วไปและเฉพาะสาขา ที่ได้มาศึกษาต่อเนื่องสามารถให้การรักษาผู้ป่วยโดยใช้เลเซอร์ได้ และที่ผ่านมา LDRG KKU ได้รับทุนจากเครือข่ายทันตแพทย์โรงเรียนทันตแพทย์สร้างสุข โครงการ “การดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงวัย” ได้ดำเนินการสร้างรูปแบบการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงวัยที่มีรอยโรคเรื้อรังโดยใช้เลเซอร์ ซึ่งได้ศึกษาในเครือข่ายความร่วมมือ ทั้งที่ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โรงพยาบาลสระบุรี และโรงพยาบาลเวชธานี ซึ่งพบว่า นอกจากผลการรักษาที่ดีแล้ว ผู้ป่วยสูงวัยยังมีความพึงพอใจต่อวิธีการรักษาอีกด้วย

ด้วยความสนใจในการศึกษาวิทยาการเลเซอร์วิทยาของทันตแพทย์ไทยรุ่นใหม่ ที่ต้องการเรียนรู้เทคโนโลยีสมัยใหม่เพื่อให้สามารถดูแลรักษาผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากจะมีการจัดการเรียนการสอนเลเซอร์ทางทันตกรรมสำหรับนักศึกษาบัณฑิตศึกษา ที่คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นได้เปิดรายวิชานี้มาตั้งแต่ พ.ศ. 2544 แล้ว นับตั้งแต่ พ.ศ.2555 ได้มีการจัดอบรม Basic Lase Therapy in Dentistry สำหรับนักศึกษาทันตแพทย์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ที่กำลังจะสำเร็จการศึกษา รวมทั้งนักศึกษาทันตแพทย์บางกลุ่มได้ทำการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับเลเซอร์วิทยาด้วย

การใช้เลเซอร์ทางทันตแพทยศาสตร์ ในประเทศไทยนั้น ได้มีความเป็นมาของการสร้างองค์ความรู้ และกลุ่มผู้สนใจในจำนวนที่สามารถถ่ายทอดต่อไปให้เกิดประโยชน์ในการเพิ่มประสิทธิภาพการรักษาผู้ป่วย และตอบสนองต่อความต้องการของผู้ป่วยในแง่ของการลดความเจ็บปวดจากการรักษา ลดภาวะการตกเลือด และลดระยะเวลาการรักษา อันเป็นเป้าหมายด้านคุณภาพชีวิตจากการใช้เทคโนโลยี ซึ่งก็เป็นไปตามแนวคิดของการใช้เทคโนโลยีของศตวรรษที่ 21

ทันตแพทย์สามารถให้ใช้เลเซอร์รักษาผู้ป่วยได้ หากได้เรียนรู้ทางทฤษฎีและการฝึกปฏิบัติ ทั้งนี้ LDRG KKU มีช่องทางสำหรับติดต่อได้ที่เว็บไซต์ http://home.kku.ac.th/ldrg หรือ www.facebook.com/ldrg.kku โทร. 080-355-8196 และ อีเมล์ ldrg@kku.ac.th

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com