Column ประจำ
Sponsor

การบูรณะช่องปากด้วยสิ่งประดิษฐ์ ในผู้ป่วยเนื้องอกบริเวณศีรษะและคอ

โดย : ผศ.ทญ.ดร.พนารัตน์ ขอดแก้ว ภาควิชาทันตกรรมประดิษฐ์ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Tags : เนื้องอก ศีรษะและคอ , พนารัตน์ ขอดแก้ว , ทันตกรรมประดิษฐ์ , คณะทันตแพทยศาสตร์ , มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ , มะเร็ง ศีรษะและคอ

สำหรับผู้ปวยเนื้องอกบริเวณศีรษะและคอแล้ว งานทันตกรรมประดิษฐ์ เป็นสายงานที่ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยทั้งในระหว่างการรักษาโรคและเมื่อหายจากโรคแล้ว การมีฟันมีความหมายมากกับชีวิตซึ่งรวมไปถึงผลกระทบที่มีต่อภาวะจิตสังคม

ด้วยเทคโนโลยีการให้รังสีรักษามีความจำเพาะเจาะจงมากขึ้นเรื่อยๆ จากเดิมที่เป็น 2 มิติ มาเป็น 3 มิติ IMRTฯลฯ ผลลัพธ์จากการเปลี่ยนแปลง คือผลกระทบระยะยาวจากรังสีลดลง เมื่อน้ำลายยังพอมีหล่อเลี้ยงช่องปากอยู่ เซลล์ต่างๆ ยังคงมีศักยภาพในการแบ่งตัวและกลับมาทำหน้าที่ได้ ระบบการหล่อเลี้ยงผ่านเส้นเลือดยังคงใช้การได้ หมายความว่า ผู้ป่วยแต่ละคนย่อมมีสถานการณ์สภาพช่องปากและอวัยวะข้างเคียงที่ต้องพึงระวังแตกต่างกัน

สมาคมรังสีรักษาและมะเร็งวิทยาแห่งประเทศไทยได้รวบรวมสถิติบุคลากรและเครื่องมือทางรังสีรักษา ของโรงพยาบาลต่างๆ ตั้งแต่ พ.ศ. 2550 ข้อมูลดังกล่าวสามารถนำไปใช้ประกอบกับประวัติการรับรังสีรักษาของผู้ป่วยได้โดยในพ.ศ. 2557 มีผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอ มารับบริการรังสีรักษา ณ สถานบริการต่างๆ จำนวนทั้งหมด 6,223 คน ซึ่งจำนวนหนึ่งมักมีความประสงค์ต้องการบูรณะช่องปากด้วยสิ่งประดิษฐ์ ไม่ว่าจะเป็นการใส่ฟันแบบปกติ การใส่เพดานเทียม รวมทั้งอุปกรณ์ต่างๆ เพื่อช่วยให้สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น

จังหวัด
โรงพยาบาล
จังหวัด
โรงพยาบาล
กรุงเทพฯ
จุฬาลงกรณ์
ลำปาง
มะเร็งลำปาง
วชิระ
เชียงใหม่
มหาราช
รามาธิบดี
พิษณุโลก
พุทธชินราช
สถาบันมะเร็งแห่งชาติ
มหาวิทยาลัย นเรศวร
ราชวิถี
ลพบุรี
มะเร็งลพบุรี
ศิริราช
ราชบุรี
ราชบุรี
มะเร็งกรุงเทพ (สถานพยาบาล)
ปทุมธานี
มหาวชิราลงกรณ์
จุฬาภรณ์
ชลบุรี
มะเร็งชลบุรี
วัฒโนสถ
อุบลราชธานี
มะเร็งอุบลราชธานี
พระมงกุฏเกล้า
อุดรธานี
มะเร็งอุดรธานี
บำรุงราษฏร์
นครราชสีมา
มหาราช
ศิริราชปิยมหาราชการุณย์
สุรินทร์
สุรินทร์
พญาไท นวมินทร์
สงขลา
สงขลานครินทร์
ภูมิพลอดุลยเดช
สุราษฏร์ธานี
มะเร็งสุราษฏร์ธานี

การตัดสินใจให้การบูรณะด้วยสิ่งประดิษฐ์ ต้องมีการประเมินหลายๆ ประเด็น อาทิ คุณภาพของเยื่อเมือกช่องปาก การมีปุ่มกระดูกแหลมคม การมีพยาธิสภาพของกระดูกและฟัน ปริมาณน้ำลาย นอกจากนี้แล้วยังต้องมีการชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ที่ได้รับและความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น

ผู้ป่วยมะเร็ง Nasopharynx ได้รับรังสีรักษา ต่อมาประสบปัญหาโรคฟัน ทำให้ต้องถอนฟันหมดทั้งปากร่วมกับการให้ HBO จากนั้นภาวะปากแห้งดีขึ้น และมีความต้องการใส่ฟันเพื่อบูรณะการบดเคี้ยวการใส่ฟัน มีข้อพึงระวัง คือ การเกิดแผลของเนื้อเยื่อที่อาจนำมาสู่การติดเชื้อของกระดูกขากรรไกรได้ ประกอบกับน้ำลายที่เหนียวฟันเทียมจะติดแน่นมาก ต้องระมัดระวังการเกินที่ขอบ

ผู้ป่วยมะเร็งบริเวณเพดานอ่อน ได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดและรังสีรักษา ฟันเทียมที่ใช้อยู่เป็นชุดที่ใช้มาตั้งแต่ก่อนผ่าตัดต้องใช้สารยึดฟันเทียมเพื่อให้ติดอยู่ในช่องปาก ปัญหาหลัก คือ มีน้ำรั่วขึ้นจมูกซึ่งสร้างความไม่สบายอย่างมาก การเข้าไปปิดรูรั่ว จำเป็นต้องใช้ฟันเทียมทั้งปากที่ดีและมีคุณสมบัติครบตามมาตรฐานการประดิษฐ์ ภายหลังจากใช้ฟันเทียมชุดนี้เป็นเวลา 1 ปี มีน้ำหนักเพิ่มขึ้นมากกว่า 5 กิโลกรัม และ เปลี่ยนเป็นคนอารมณ์ดี

ผู้ป่วยมะเร็งขากรรไกรล่าง ได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดเอาขากรรไกรล่างด้านซ้ายออก ประมาณ 1 เดือน เป็นผลให้ขากรรไกรบิดหมุน และ ฟันล่างไม่สบกับฟันบน การช่วยเหลือให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนขากรรไกรมายังตำแหน่งสบฟันได้ ใช้อุปกรณ์ Maxillary guidance ramp

ผู้ป่วยเนื้องอกขากรรไกรล่าง ได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดเอาขากรรไกรล่างด้านซ้ายออก เป็นผลให้ขากรรไกรบิดหมุน เมื่อร่วมกับขากรรไกรล่างไม่มีฟัน เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถบดเคี้ยวอาหารได้อีกครั้งและแก้ปัญหาฟันบนกัดเหงือกล่าง จึงทำแผ่นฐานสำหรับกัดสบที่เพดาน และ ทำฟันเทียมในขากรรไกรล่างซึ่งอาศัยการติดอยู่ด้วยสารยึดฟันเทียม ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยมีความสุขจากการรับประทานอาหารได้อีกครั้ง

ในพื้นที่ที่มีการประสานการรักษากันอย่างดี ผู้ป่วยมักได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง ด้วยการทำงานรูปแบบทีมสหวิทยาการ (interdisciplinary team approached) การประชุมร่วมกันจะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่เหมาะสมที่สุดตั้งแต่การกำจัดก้อนเนื้อจนกระทั่งการบูรณะและพื้นฟูสภาพ

ทันตแพทย์สาขาทันตกรรมประดิษฐ์ เป็นผู้ที่มีบทบาทในการบูรณะช่องปากของผู้ป่วยกลุ่มนี้ ข้อมูลจากราชวิทยาลัยทันตแพทย์ มีผู้เชี่ยวชาญสาขาทันตกรรมประดิษฐ์ จำนวน 127 คน อาจจะดูว่ามีจำนวนน้อย แต่ยังมีอีกส่วนหนึ่งที่มีประสบการณ์ทางคลิกนิกในขณะเรียน ประกาศนียบัตรบัณฑิต ปริญญาโท ปริญญาเอก และ วุฒิบัตร สาขาทันตกรรมประดิษฐ์ รวมทั้งผ่านการฝึกอบรมจากสถาบันต่างๆ การสืบค้นว่าโรงพยาบาลใดสามารถดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้ จึงทำได้ไม่ยากในส่วนโรงพยาบาลที่มีศักยภาพด้านรังสีรักษา การวางกรอบอัตรากำลังให้มีทันตแพทย์สาขาทันตกรรมประดิษฐ์ จะช่วยให้คุณภาพการรักษาและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยกลุ่มนี้ดีขึ้น ซึ่งโรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี สังกัดกรมการแพทย์ เป็นหนึ่งในตัวอย่างของความสำเร็จในงานด้านนี้

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com