Column ประจำ
Sponsor

จัดฟันแบบใส ได้ผลจริงหรือ???

โดย : อ.ทญ. เรืองรัตน์ โกมลภิส อุปนายก สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย
Tags : invisalign , จัดฟันแบบใส , จัดฟัน , Clear Aligner , เรืองรัตน์ โกมลภิส

Clear Aligner Treatment หรือการจัดฟันแบบใส หมายถึงการจัดฟันด้วยเครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ที่ทำด้วยพลาสติกใสขึ้นรูปด้วยความร้อน (clear thermoplastic) พัฒนาการของเครื่องมือนี้เริ่มต้นจากการใช้เครื่องมือที่เรียกว่า tooth positioned ที่ทำจากการปรับตำแหน่งฟันในแบบจำลองฟันพลาสเตอร์ (plaster model set up) แล้วนำไปเป็นแบบในการอัดแผ่นยางหรือแผ่นพลาสติกเพื่อทำ positioner ให้ผู้ป่วยใส่ทันทีหลังจากถอดเครื่องมือจัดฟันติดแน่นเพื่อใช้เคลื่อนฟันเล็กน้อย (minor tooth movement) เป็นการปรับรายละเอียดตำแหน่งฟันก่อนการใส่เครื่องมือคงสภาพฟัน (retainer)

ต่อมาเมื่อมีการพัฒนาเทคโนโลยีสามมิติ (3D graphic imaging, computer-aided design and computer-aided manufacturing (CAD-CAM) technology)โดยการสแกนแบบจำลองฟันหรือวัสดุพิมพ์ปาก(ซึ่งในปัจจุบันสามารถสแกนฟันโดยตรงจากในปากได้) ให้เป็นแบบจำลองฟันดิจิทัล (digital dental model) และใช้โปรแกรมสำเร็จรูป (software) ในการเคลื่อนฟันหลายซี่พร้อมกัน ขั้นละ 0.20-0.35 มม. หรือประมาณ 2 องศาอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูลสามมิติในแต่ละขั้นของการเคลื่อนฟันจะนำไปขึ้นรูปเป็นแบบจำลองฟันเรซิน (resin) แล้วอัดแผ่นพลาสติกใสไปบนแบบจำลองฟันเรซินเพื่อทำเครื่องมือจัดฟันถอดได้แบบใส ทำให้ได้ชุดของเครื่องมือที่วางแผนเคลื่อนฟันไว้จนถึงตำแหน่งที่ต้องการโดยไม่ต้องพิมพ์ปากใหม่ผู้ป่วยต้องใส่เครื่องมือทีละชิ้นตามกำหนด และเปลี่ยนใส่ชิ้นถัดไปอย่างต่อเนื่องจนถึงชิ้นที่วางแผนตำแหน่งฟันสุดท้ายไว้

  1. ใสมองไม่ค่อยเห็น เหมาะกับผู้ที่ไม่ต้องการให้เห็นเครื่องมือจัดฟัน
  2. เมื่อถอดเครื่องมือ ผู้ป่วยสามารถรับประทานอาหารและแปรงฟันได้ตามปกติ ทำให้มีความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุ และการเกิดโรคปริทันต์น้อยกว่าการจัดฟันด้วยเครื่องมือติดแน่น1, 2
  3. ไม่มีลวดหรือแบร็กเกต (bracket) ระคายเคืองช่องปาก มีรายงานในผู้ป่วยที่เป็นผู้ใหญ่ว่า ในสัปดาห์แรกที่เริ่มจัดฟันด้วยclear aligner จะเจ็บน้อยกว่าและรบกวนการใช้ชีวิตน้อยกว่าเครื่องมือจัดฟันติดแน่น3
  1. ราคาค่าใช้จ่ายสูง
  2. ต้องการความร่วมมือของผู้ป่วยเป็นอย่างมาก ต้องใส่เครื่องมือให้ได้ตามที่กำหนด ประมาณ 22 ชั่วโมงต่อวัน หากผู้ป่วยไม่ใส่เครื่องมือตามกำหนด ฟันจะไม่เคลื่อนตามแผนการรักษา และเครื่องมือชิ้นต่อไปจะไม่สามารถใส่ให้แนบสนิทกับฟันได้ หากผู้ป่วยหยุดใส่เครื่องมือระหว่างการรักษาเป็นระยะเวลาหนึ่ง ฟันจะเคลื่อนกลับ (relapse) แต่อาจไม่ได้เคลื่อนกลับตามรูปแบบที่เคลื่อนมา จึงจะย้อนกลับไปใส่เครื่องมือชิ้นก่อนหน้าชิ้นใด ๆ ก็ไม่พอดีกับฟัน ต้องแก้ไขด้วยการทำเครื่องมือชุดใหม่ทั้งหมด
  1. การเคลื่อนฟันที่มีความยาวฟันน้อย (short clinical crown) จะทำได้ยาก เพราะมีพื้นที่พลาสติกคลุมฟันอยู่น้อยและการเคลื่อนฟันบางอย่างยังทำได้จำกัด เช่น การดึงฟันขึ้น (extrusion)การหมุนฟันตามแนวแกนฟัน (rotation)ในฟันที่มีรูปร่างกลม เช่น ฟันกรามน้อยการเคลื่อนรากฟันการแก้ไขการสบฟันระหว่างขากรรไกร (Inter-arch correction)4-7ดังนั้นอาจจำเป็นต้องใช้เครื่องมืออื่น ๆ เสริม เช่น เครื่องมือจัดฟันติดแน่นบางส่วน ยางดึงฟัน (elastic)

รักษา (เปรียบเสมือนสินค้าโทรศัพท์มือถือ หรือคอมพิวเตอร์ยี่ห้อเดียวกัน รุ่นเดียวกันที่ซื้อจากร้านค้าใด ก็ได้สินค้าแบบเดียวกัน) แม้แต่ผู้ป่วยในประเทศสหรัฐอเมริกาที่มีการใช้เครื่องมือชนิดนี้อย่างแพร่หลาย ยังเข้าใจผิดว่าทันตแพทย์ใด ๆ ก็ใช้ Invisalign(ซึ่งเป็นผู้ผลิต clear aligner บริษัทหนึ่ง) ได้ผลเหมือนกัน ดังเช่นในบทความหนึ่งที่พบว่าผู้ป่วยเสียเวลาไป 2 ปีแต่จัดฟันแล้วไม่ได้ผล8นอกจากนี้มีการวิจัยพบว่าทันตแพทย์จัดฟันและทันตแพทย์ทั่วไปนั้นวางแผนการรักษาด้วย Invisalignแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ9

เช่น แบร็กเกตแบบดั้งเดิม (conventional bracket) แบร็กเกตเซลฟ์ไลเกตติ้ง (self-ligating bracket) เครื่องมือฟังก์ชันนอล (functional appliance) หมุดจัดฟัน (mini-screw) รวมทั้ง clear aligner ล้วนเป็นเพียงเครื่องมือที่ทันตแพทย์จัดฟันสามารถเลือกใช้ เพื่อให้บรรลุผลการรักษาตามที่วางแผนไว้ ทันตแพทย์ที่ใช้เครื่องมือนั้น ๆ นอกจากจะต้องมีพื้นฐานความรู้ในการวินิจฉัยปัญหาการสบฟันและขากรรไกร การเจริญเติบโตของใบหน้า และวางแผนการรักษาทางทันตกรรมจัดฟันแล้ว ยังจำเป็นต้องมีทักษะและประสบการณ์ในการใช้เครื่องมือต่าง ๆ เหล่านั้นด้วย

ปัจจุบันมีหลายบริษัทที่ผลิต clear aligner ทั้งที่ผลิตเครื่องมือจากการพิมพ์แบบจำลองฟันดิจิทัลสามมิติ และจากการปรับตำแหน่งฟันในแบบจำลองฟันพลาสเตอร์โดยบริษัทจะรับคำสั่งจากทันตแพทย์จัดฟัน ว่าต้องการให้เคลื่อนฟันไปในทิศทางใด อย่างไรก็ตาม ทันตแพทย์ไม่สามารถพึ่งช่างเทคนิคของบริษัทผู้ผลิตให้วางแผนการเคลื่อนฟัน เพราะช่างเทคนิคนั้นเป็นเพียงผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี ที่แทบไม่มีความรู้ทางทันตกรรมจัดฟันเลย ภาพจำลองการเคลื่อนฟันสามมิติเป็นภาพแสดงการเคลื่อนฟัน แต่ฟันจริงจะเคลื่อนตามนั้นได้หรือไม่ทันตแพทย์ต้องรู้ชีวกลศาสตร์การเคลื่อนฟัน (biomechanics of tooth movement) และ รู้กลไกการทำงานของ clear aligner และลักษณะของเครื่องมือเสริม เช่น attachment (เรซินคอมโพสิตที่ทำเป็นรูปร่างต่าง ๆ ติดบนฟันเพื่อให้ clear aligner ทำงานได้ดีขึ้น) เป็นต้น ในการจำลองการเคลื่อนฟันสามมิติของInvisalignจะมีการระบุไว้ในทุกแผนว่าเป็น “Simulated gingiva and tooth movements. Actual clinical results may vary”และเมื่อทันตแพทย์จะเห็นชอบกับแผนจำลองการเคลื่อนฟันและสั่งผลิตเครื่องมือจะระบุว่า “Diagnosis and prescription are the decision and sole responsibility of the doctor ordering this appliance ...”

ระหว่างการรักษาด้วย clear aligner ผู้ป่วยต้องร่วมมือในการใส่เครื่องมือเกือบตลอดเวลาตามที่กำหนด และมาตรวจเช็คเป็นระยะเหมือนผู้ป่วยที่ใช้เครื่องมือจัดฟันติดแน่นถึงแม้ clear aligner จากบางบริษัทจะผลิตมาทั้งชุดตั้งแต่ต้นจนจบ ทันตแพทย์จัดฟันก็ไม่สามารถให้เครื่องมือจำนวนมาก ๆ ให้ผู้ป่วยไปใส่และเปลี่ยนเอง เพราะจะต้องตรวจความคืบหน้าการเคลื่อนฟันเป็นระยะ ๆ หากมีฟันที่ไม่เคลื่อนตามแผน หรือเคลื่อนผิดไปจากแผน ทันตแพทย์อาจแก้ไขด้วยการปรับรูปร่างของพลาสติก การใช้ยางดึงฟัน หรือใช้เครื่องมือจัดฟันติดแน่นบางส่วนร่วมด้วยระหว่างการรักษาผู้ป่วยควรได้รับการขูดหินน้ำลายและตรวจฟันผุเป็นระยะทุก 6 เดือนเป็นอย่างน้อยเช่นเดียวกับผู้ป่วยทั่วไป และหลังการรักษาผู้ป่วยต้องใช้เครื่องมือคงสภาพฟัน (retainer) ด้วยเช่นกัน

  1. ปัจจุบัน clear aligner treatment ยังมีข้อจำกัดในการเคลื่อนฟันบางประเภท แต่ได้มีการวิจัยและพัฒนามาอย่างต่อเนื่องให้สามารถเคลื่อนฟันได้อย่างมีประสิทธิภาพดีขึ้น
  2. การใช้เครื่องมือ clear aligner ให้ได้ผลนั้น ทันตแพทย์ต้องมีความรู้และความเชี่ยวชาญทางทันตกรรมจัดฟัน มีทักษะและประสบการณ์ในการใช้clear aligner รวมทั้งสามารถใช้เครื่องมือจัดฟันแบบอื่น ๆ ในการช่วยแก้ปัญหาเมื่อ clear aligner เคลื่อนฟันผิดไปจากแผน
  3. เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการผลิต clear aligner มีราคาสูง จึงเหมาะกับผู้ป่วยที่ไม่ต้องการให้เห็นเครื่องมือระหว่างจัดฟันและสามารถรับภาระค่าใช้จ่ายได้ ส่วนในเด็กวัยรุ่นไทยที่มีค่านิยมให้เห็นเครื่องมือจัดฟัน (ดังเช่น ปัญหาการจัดฟันแฟชั่น) และวัยรุ่นบางคนอาจไม่ร่วมมือในการใส่เครื่องมือและไม่ดูแลเครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ ยังแนะนำให้ใช้เครื่องมือจัดฟันติดแน่นเป็นตัวเลือกแรก ซึ่งสามารถจัดฟันได้ผลและมีประสิทธิภาพดีอยู่แล้ว10การโน้มน้าวให้ผู้ป่วยใช้เครื่องมือราคาแพงโดยไม่จำเป็นนั้นไม่สมควรอย่างยิ่งและขัดต่อหลักจรรยาบรรณที่ดีของทันตแพทย์ด้วย

บทความอ้างอิง:

  1. Karkhanechi M, Chow D, Sipkin J, Sherman D, Boylan RJ, Norman RG, Craig RG, Cisneros GJ.Periodontal status of adult patients treated with fixed buccal appliances and removable aligners over one year of active orthodontic therapy.Angle Ortho. 2013 Jan;83(1):146-51.
  2. Rossini G, Parrini S, Castroflorio T, Deregibus A, Debernardi CL. Periodontal health during clear aligners treatment: a systematic review. Eur J Orthod. 2015 Oct;37(5):539-43.
  3. Miller KB, McGorray SP, Womack R, Quintero JC, Perelmuter M, Gibson J, Dolan TA, Wheeler TT. A comparison of treatment impacts between Invisalign aligner and fixed appliance therapy during the first week of treatment.Am J OrthodDentofacialOrthop. 2007 Mar;131(3):302.e1-9.
  4. Rosini G, Parrini S, Castroflorio T, Deregibus A, Debernardi CL. Efficacy of clear aligners in controlling orthodontic tooth movement: a systematic review.Angle Orthod. 2015 Sep;85(5):881-9.
  5. Simon M1, Keilig L, Schwarze J, Jung BA, Bourauel C.Treatment outcome and efficacy of an aligner technique--regarding incisor torque, premolar derotation and molar distalization. BMC Oral Health.2014 Jun 11;14:68.
  6. Krieger E, Seiferth J, Marinello I, Jung BA, Wriedt S, Jacobs C, Wehrbein H.Invisalign® treatment in the anterior region: were the predicted tooth movements achieved? J OrofacOrthop.2012 Sep;73(5):365-76.
  7. Kravitz ND, Kusnoto B, BeGole E, Obrez A, Agran B. How well does Invisalign work? A prospective clinical study evaluating the efficacy of tooth movement with Invisalign.Am J OrthodDentofacialOrthop.2009 Jan;135(1):27-35.
  8. http://kellersteinortho.com/blog/why-you-should-not-get-invisalign-from-your-dentist/
  9. Vicéns J, Russo A.Comparative use of Invisalign by orthodontists and general practitioners.Angle Orthod.2010 May;80(3):425-34.
  10. Djeu G, Shelton C, Maganzini A.Outcome assessment of Invisalign and traditional orthodontic treatment compared with the American Board of Orthodontics objective grading system.Am J OrthodDentofacialOrthop. 2005 Sep;128(3):292-8.

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com