Column ประจำ
Sponsor

เครื่องวัดความยาวรากฟันไฟฟ้า : มันยังไงกันนะ

โดย : อ.ทพ.ปกิต ตุ้งสวัสดิ์ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
Tags : เครื่องวัดความยาวรากฟันไฟฟ้า , อ.ทพ.ปกิต ตุ้งสวัสดิ์ , คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต

"อ๊อด ๆ บก.บอกให้ปรับภาษาให้คนทั่วไปอ่านง่ายๆ หน่อย" ประโยคแรกทันทีที่พี่คนที่ติดต่อให้เขียนบทความกล่าวเมื่อเจอหน้าโดยที่ผมยังไม่ทันได้อ้าปากกล่าวทักทาย "จะเขียนยังไงฟระ" คิดในใจ ผมใช้เวลาอยู่เกือบสัปดาห์นั่งคิดไปคิดมาก็นึกถึงสามก๊กฉบับวณิพก ที่เขียนโดย ยาขอบ ที่นำสามก๊กฉบับเต็มที่มีเนื้อหาและตัวละครมากมายชวนสับสนมาเล่าเป็นรายบุคคลในทำนองผู้เฒ่านักเล่านิทานโดยเลือกมาเฉพาะตอนที่สนุกตื่นเต้นและน่าติดตาม จึงเกิดเป็นไอเดียว่าจะลองเขียนบทความในทำนองเรื่องเล่านี้ดูสักครั้ง แต่ก็อย่างที่ยาขอบได้กล่าวไว้ว่า "การเล่าทำนองนี้อาจมีขาดตกบกพร่อง" บางช่วงบางตอนท่านอาจไม่กระจ่างแจ้งในอรรถาธิบายก็สามารถหาอ่านเพิ่มเติมได้ในเอกสารอ้างอิงตอนท้ายของบทความนะครับ

เฮีย คลินิกที่ผมทำไม่มี EAL ให้ใช้เลย กว่าจะวัด working length ได้นี่เสียเวลามาก” รุ่นน้องคนหนึ่งบ่นกับผมเมื่อเจอหน้ากันในงานประชุม

ก็บอกเจ้าของร้านซื้อสักเครื่องสิวะนี่มันยุค 4G แล้วยังเทียบบัญญัติไตรยางศ์กันอยู่อีกเรอะ” ผมให้คำแนะนำปนแซวไปตามเรื่อง

นั่นดิพี่จะบอกเจ้าของร้านยังไงดีอะ

ก็ขอซื้อ EAL มาใช้หน่อย มันมีประโยชน์นะ คนไข้ก็ไม่ต้องโดนรังสีหลายรอบด้วยเพราะใช้เครื่องแล้วมันค่อนข้างแม่นยำ โดยมากเอกซเรย์ครั้งเดียวก็ได้ working length แล้ว ประหยัดทั้งเวลาทำงานและดีต่อคนไข้ด้วย แบบนี้ทำไมจะไม่ซื้อมาใช้ล่ะ

แล้วถ้าจะซื้อพี่แนะนำยี่ห้ออะไรดี

อันนี้ต้องลองเองว่ะ แล้วแต่ว่าจะถูกโฉลกกับยี่ห้อไหน แต่ส่วนใหญ่ตอนนี้มันก็เป็น generation ที่ 3 หรือสูงกว่านั้นกันหมดแล้ว เรื่องความแม่นยำคงใกล้เคียงกัน แค่รู้หลักการทำงานของเครื่องนิดเดียวก็ใช้ได้แล้ว

ไหนๆ ก็ไหนๆแล้วพี่ พาไปดูหน่อย แล้วก็สอนหลักการใช้ให้ด้วย ตอนเรียนก็ใช้ตามเพื่อนอะพี่ ผมก็ยังงงๆ อยู่

งั้นเดี๋ยวพาไปดูยี่ห้อที่พี่ใช้แล้วกันนะ
ว่าแล้วก็พากันลัดเลาะฝูงทันตแพทย์ที่อัดแน่นตามบูธต่างๆที่ขายของกันอยู่ในงานประชุมมุ่งหน้าไปที่บูธขายอุปกรณ์ของบริษัทแห่งหนึ่ง
นี่ไงๆ ยี่ห้อนี้แหละ ใช้ง่าย แม่นยำดี ใช้หลัก impedance ratio ตามที่เคยเรียนมาน่ะ” ผมเริ่มพูดตั้งแต่ยังไม่ทันเดินถึงบูธ

“โห่พี่ ประโยคแรกก็งงแหละ อิมพีแดนซ์เรโช นี่มันอะไร คล้ายๆ อิมแพคเมืองทองปะ

ไม่ใช่อิมแพคเฟร้ยอิมพีแดนซ์ คือมันเป็นเครื่องที่ปล่อยกระแสไฟฟ้าผ่านเข้าไปในคลองรากแล้วคำนวณว่าปลายไฟล์อยู่ลึกเท่าไหร่แล้วโดยคำนวณจากค่าความต้านทานและค่าเก็บประจุ ทีนี้เจ้าเครื่องนี้มันใช้ไฟฟ้ากระแสสลับเลยเรียกว่าค่าอิมพีแดนซ์ อันนี้ฟิสิกส์มัธยมปลายนะเว้ย

พี่ มัธยมปลายมันเรื่องเมื่อนานมาแล้ว เราอย่าไปพูดถึงมันเลย เราต้องอยู่กับปัจจุบันสิพี่ ปัจจุบันของผมอย่าพูดเรื่องฟิสิกส์

เออๆ เอางี้ถ้าบอกว่าเครื่องมันจะหาจุดที่แคบที่สุดในคลองรากละกัน แบบนี้เข้าใจมะ” ผมตอบอย่างระมัดระวังไม่ให้มีศัพท์เทคนิค

เข้าใจดิพี่ ผมยังรู้ภาษาไทยอยู่นะ ว่าแต่เครื่องมันบอกจุดที่แคบที่สุด แล้วมันจะใช้เป็น working length ได้ยังไงอะ

อ้าว ก็จุดที่เราใช้เป็นจุดสิ้นสุดของ working length ตอนนี้เราใช้ตรงไหนล่ะ

ก็ 0.5-1 มิลลิเมตร จากปลายรากไงพี่

ปลายรากนี่หมายถึงรูเปิดปลายรากนะ ไม่ใช่ปลายรากที่เห็นในฟิล์ม เพราะบางทีมันพบรูเปิดปลายรากที่ข้างๆ รากก็ได้นะ เจอได้ตั้ง 60% เชียว ดังนั้นตำแหน่งจุดสิ้นสุดของ working length คือ 0.5-1 มิลลิเมตร จากรูเปิดปลายรากไม่ใช่ปลายรากที่ปรากฏในฟิล์ม

แล้วจุดที่แคบที่สุดมาเกี่ยวข้องตอนไหน

ก็ตอนนี้แหละ คือมันมีการศึกษาพบว่า จุดที่แคบที่สุดคือ จุดคอดปลายรากหรือที่เรียกว่า apical constriction ก็อยู่แถวๆ 0.5-1 มิลลิเมตร จากปลายรากด้วยเหมือนกัน ดังนั้นถ้าเครื่องระบุจุดนี้ได้ ก็ใช้เป็น working length ได้เลยไง

อ่อ เข้าใจล่ะพี่ แสดงว่า เครื่อง EAL เนี่ยมันบอกได้ว่าตรงไหนคือ apical constriction แล้วใช้เป็นจุดสิ้นสุดของ working length

อืมจะพูดแบบนั้นก็ไม่ผิด แต่ก็ไม่ถูกทั้งหมดนะ เพราะบางที่ไอ้จุด apical constriction มันไม่ได้อยู่สั้นกว่ารูเปิดปลายราก 0.5-1 มิลลิเมตรเสมอไง บางทีมันอยู่ก่อนรูเปิด 3 มิลลิเมตร แบบนี้ถ้าเราเชื่อเครื่อง EAL ก็อาจจะขยายและอุดรากสั้นเกินไป

อ่าว แสดงว่ามันก็มันก็ไม่ 100 เปอร์เซ็นต์สิพี่ แบบนี้ทำไงดีล่ะ

ใช่ๆ มันไม่ 100 เปอร์เซ็นต์ ดังนั้นเวลาพี่ใช้เลยไม่ได้เอาจุดที่เครื่องมันบอกว่าเป็น apical constriction แต่ไปใช้ตำแหน่งที่เครื่องบอกว่าเป็นรูเปิดปลายรากแทน

เดี๋ยวนะพี่ เครื่องบอกตำแหน่งรูเปิดปลายรากได้ด้วยเหรอ

ได้สิ ดูที่หน้าจอแสดงผลนี่ เห็นขีดสีเขียวแล้วมีเลขขึ้น “00” นี่มั้ย ถ้าไฟล์ลงไปถึงจุดที่แคบที่สุด เครื่องจะแสดงผลถึงตรงขีดเขียวนี้

แล้วถ้าเป็นตำแหน่งรูเปิดปลายรากล่ะ

เห็นคำว่า "APEX" สีแดงๆนั่นปะ ถ้าเราใส่ไฟล์ลงไปอีกเมื่อถึงสีเขียวสุดท้ายก่อนที่จะถึงขีดสีแดง ตำแหน่งนั้นแหละคือรูเปิดปลายราก แล้วเราเอาความยาวนี้ไปลบ 0.5 หรือ 1 มิลลิเมตร ก็จะได้เป็น working length ไง ซึ่งตำแหน่งรูเปิดปลายรากนี้มันเป็นตำแหน่งรูเปิดปลายรากเสมอไม่มีหลายตำแหน่งแบบ apical constriction

แล้วถ้าไฟล์เกินออกไปนอกปลายรากก็จะเป็นขีดแดง APEX ใช่มั้ยครับ

ถูกต้อง จริงๆ ตรงสีแดงบริษัทน่าจะใช้คำว่า Periapex มากกว่า เพราะมันเลยปลายรากไปแล้ว

โอเค เข้าใจแล้วพี่ สรุปคือ ใส่ไฟล์จนหน้าจอแสดงผลถึงขีดสีเขียวสุดท้ายจะเป็นตำแหน่งที่ความยาวไฟล์ใส่ลงไปถึงรูเปิดปลายรากพอดี จากนั้นเอาความยาวนั้นลบ 0.5 หรือ 1 มิลลิเมตร ใช้เป็น working length ถูกมั้ยพี่

ถูกครับ พอได้ working length แล้วก็ใส่ไฟล์แล้วลองไปเอกซเรย์ดู

อ่าว เอกซเรย์อีกเหรอพี่ ไหนบอกว่าแม่นยำไง

แม่นครับ แต่เครื่องมันบอกไม่ได้ว่า รากโค้งแค่ไหน จะมีคลองรากอื่นเพิ่มเติมอีกหรือเปล่า พวกนี้ต้องดูจากฟิล์มไง เลยต้องเอกซเรย์สักฟิล์มเพื่อตรวจสอบหน่อย แต่อย่างน้อยก็ไม่ต้องเอกซเรย์บ่อยๆ เหมือนตอนที่ไม่ได้ใช้เครื่องไม่ใช่เหรอ

ก็จริงครับ ขอบคุณนะเฮีย เดี๋ยวจะลองไปคุยกับเจ้าของร้านดู

ยินดีครับ บอกเจ้าของร้านลงทุนครั้งเดียว เครื่องก็ราคาแถวๆ สองถึงสามหมื่นบาท ใช้ได้นานเป็นสิบปี ประหยัดเวลาทำงาน คนไข้ก็ไม่ต้องรับรังสีเกินจำเป็น ลดโอกาสขยายหรืออุดเกิดปลายราก ลดโอกาสเกิด post op pain ข้อดีเยอะแยะ แบบนี้ทำไมจะไม่มีไว้ใช้ล่ะครับ

คลินิกไหนที่ยังไม่มีเครื่องวัดความยาวรากฟันไฟฟ้าก็ลองจัดหามาไว้ใช้สักเครื่องนะครับ สุดท้ายนี้มีของฝากเล็กน้อยเกี่ยวกับปัญหาขณะใช้เครื่อง EAL แล้วแนวทางแก้ไขเบื้องต้นครับ

ปัญหาที่พบได้บ่อยในการใช้ EAL และแนวทางการแก้ไข

  1. เครื่องไม่แสดงผล สาเหตุที่พบได้บ่อยคือสายไฟที่ใช้สำหรับต่อกับตะขอและตัวหนีบไฟล์ชำรุดต้องเปลี่ยนสายใหม่
  2. เครื่องแสดงผลตำแหน่งไฟล์อยู่เกินปลายรากฟันตั้งแต่เริ่มใส่ไฟล์เข้าสู่คลองราก ให้ตรวจสอบว่ามีการลัดวงจรของกระแสไฟฟ้าไปที่เหงือกรอบๆคอฟันหรือไม่ สาเหตุของการลัดวงจร เช่น มีวัสดุอุดฟันที่เป็นโลหะที่สัมผัสกับเหงือก หรือมีความชื้นหรือของเหลวที่รั่วไปที่เหงือกรอบคอฟันจึงเป็นสื่อนำไฟฟ้าระหว่างในคลองรากฟันกับเนื้อเยื่อรอบตัวฟัน สถานการณ์นี้ทำให้เครื่องประมวลผลผิดพลาด ดังนั้นขณะใช้งานควรซับคลองรากฟันให้พอชื้นแต่ไม่แห้งจนเกินไป และระวังไม่ให้เกิดการลัดวงจร
  3. สถานการณ์เฉพาะที่ทำให้เครื่องไม่สามารถระบุตำแหน่งปลายรากฟันได้แม่นยำ เช่น ฟันที่มีลักษณะรูเปิดปลายรากฟันกว้าง คลองรากฟันที่ตีบตัน กรณีเหล่านี้ควรใช้วิธีประเมินความยาวทำงานด้วยวิธีอื่นๆที่เหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

  1. Schaeffer, M.A., R.R. White, and R.E. Walton, Determining the Optimal Obturation Length: A Meta-Analysis of Literature. Journal of Endodontics, 2005. 31(4): p. 271-274.
  2. Morfis, A., et al., Study of the apices of human permanent teeth with the use of a scanning electron microscope. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, 1994. 77(2): p. 172-176.
  3. Kuttler, Y., Microscopic investigation of root apexes. J Am Dent Assoc, 1955. 50(5): p. 544-52.
  4. Dummer, P.M.H., J.H. McGinn, and D.G. Rees, The position and topography of the apical canal constriction and apical foramen. International Endodontic Journal, 1984. 17(4): p. 192-198.
  5. Burch, J.G. and S. Hulen, The relationship of the apical foramen to the anatomic apex of the tooth root. Oral Surg Oral Med Oral Pathol, 1972. 34(2): p. 262-8.
  6. Vajrabhaya, L. and P. Tepmongkol, Accuracy of apex locator. Dental Traumatology, 1997. 13(4): p. 180-182.
  7. Dunlap, C.A., et al., An in vivo evaluation of an electronic apex locator that uses the ratio method in vital and necrotic canals. Journal of Endodontics, 1998. 24(1): p. 48-50.
  8. Welk, A.R., J.C. Baumgartner, and J.G. Marshall, An In Vivo Comparison of Two Frequency-based Electronic Apex Locators. Journal of Endodontics, 2003. 29(8): p. 497-500.
  9. Nekoofar, M.H., et al., The fundamental operating principles of electronic root canal length measurement devices. International Endodontic Journal, 2006. 39(8): p. 595-609.
  10. Ponce, E.H. and J.A. Vilar Fernández, The Cemento-Dentino-Canal Junction, the Apical Foramen, and the Apical Constriction: Evaluation by Optical Microscopy. Journal of Endodontics, 2003. 29(3): p. 214-219.

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com