Column ประจำ
Sponsor

ศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชัน (Dental Simulation Center)

โดย : ผศ.ทญ. วัชราภรณ์ คูผาสุข และ อ.ทญ. อภิญญา ลิ้มวิศิษฏ์สกุล
Tags : DentSim , ศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชัน , Dental Simulation Center , ซิมมิลเลชัน , ผศ.ทญ. วัชราภรณ์ คูผาสุข , อ.ทญ. อภิญญา ลิ้มวิศิษฏ์สกุล , ทันตแพทย์ มหิดล

การศึกษาในหลักสูตรทันตแพทยศาสตร์ นักศึกษาจำเป็นต้องมีการฝึกทักษะ (psychomotor skills) ในการทำงาน โดยมีการเตรียมความพร้อมในการเรียนระดับ pre-doctoral ก่อนที่จะทำการรักษาในผู้ป่วยจริงต่อไปเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการรักษา และเกิดความเสียหายต่อผู้ป่วยน้อยที่สุด การฝึกทักษะในสาขาวิชาต่างๆ เช่น aerospace, military, security และ arts ได้มีการนำ Virtual-reality simulation (VRS) มาใช้ช่วยในการฝึกทักษะรวมทั้งสาขาวิชาแพทยศาสตร์ เช่น cardiology, anesthesiology, laparoscopy และ bronchoscopy สำหรับสาขาทันตแพทยศาสตร์ในต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น อิสราเอล ฯลฯได้มีการนำ VRS มาใช้ในการฝึกทักษะของนักศึกษาทันตแพทย์ก่อนทำการรักษาผู้ป่วยจริง และเป็นที่นิยมมากขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ซึ่งผลจากงานวิจัยพบว่าการใช้ VRS สามารถช่วยฝึกทักษะของนักศึกษาทันตแพทย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในการฝึกฝนทักษะของนักศึกษาทันตแพทย์ จึงได้นำ VRS มาใช้ในการเรียนการสอนของนักศึกษาก่อนที่จะปฏิบัติงานรักษาผู้ป่วยในคลินิกทันตกรรม โดยได้ทำการปรับปรุงห้องปฏิบัติการเดิมและก่อตั้งศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชั่น (Dental Simulation Center) โดยเปิดทำการในปี พ.ศ. 2556

ศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชัน คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เป็นสถานที่สำหรับนักศึกษาทันตแพทย์ฝึกปฏิบัติงานทางทันตกรรมในผู้ป่วยจำลอง โดยมีลักษณะคล้ายกับการทำงานในผู้ป่วยจริง ภายในศูนย์ฯประกอบด้วยห้องปฏิบัติการ 3 ชั้น ชั้นที่ 1 และ 2 มีชุดปฏิบัติการซิมมิวเลชัน 3 มิติโดยมีชุดระบบปฏิบัติการเสมือนจริงทางทันตกรรม (Dental Simulation unit) พร้อมอุปกรณ์จำนวนชั้นละ 60 ชุดร่วมกับการใช้ Virtual Reality-Based (VR-based) Technology ที่ทันสมัย คือ DentSimTM(Image Navigation, New York, NY) จากประเทศสหรัฐอเมริกา(รูปที่ 1และ 2) สำหรับชั้น 3 มีชุดระบบปฏิบัติการเสมือนจริงทางทันตกรรม พร้อมอุปกรณ์จำนวน 120 ชุด (รูปที่ 3) ประกอบด้วยหัวหุ่นจำลองพร้อมโต๊ะปฏิบัติการ และใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ “Easy Teach” ช่วยในการสอนDentSimTMsimulator เป็นระบบ Virtual -reality based technology ระบบหนึ่งที่เริ่มนำมาใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1998 ที่ The University of Pensylvania School of Dental Medicine (UPSDM) ประเทศสหรัฐอเมริกา
สำหรับชุดระบบปฏิบัติการเสมือนจริงทางทันตกรรมที่คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งได้เริ่มนำมาใช้ในปี พ.ศ.2556 ประกอบด้วยชุดจำลองสภาวการณ์ทางคลินิกโดยใช้ร่วมกับ DentSimTMsimulator ซึ่งประกอบด้วย ขากรรไกรเทียม (jaw simulator) แบบจำลองฟันบนและล่าง (dental study models) ที่มี tracking light emitting diodes (LEDs) (รูปที่4) หัวหุ่นจำลอง (manikin simulator) ที่ประกอบด้วยส่วนหัวและลำตัว (simulated head and torso) air/water spray ไฟส่องปาก (dental light) ด้ามกรอฟันที่มี tracking LEDs (รูปที่5) Infrared tracking camera (รูปที่ 6) คอมพิวเตอร์ที่มีTracking software และ DentSim software เมื่อนักศึกษาทำการกรอแต่งฟัน Infrared tracking camera จะสามารถตรวจจับตำแหน่งของด้ามกรอฟันที่สัมพันธ์กับขากรรไกรเทียมซึ่งติด tracking LEDs ไว้ ทำให้คำนวณและแสดงรูปร่างลักษณะของฟันที่ทำการกรอแต่งออกมาให้เห็นบนจอคอมพิวเตอร์ในลักษณะที่เป็น 3 มิติทันที (รูปที่7) ซึ่งทำให้นักศึกษามองเห็นการกรอแต่งฟันเป็นแบบ Real time โดยเครื่องจะเปรียบเทียบโพรงฟันที่นักศึกษากรอแต่งกับรูปร่างลักษณะฟันที่เหมาะสม (optimal preparation) ซึ่งแสดงภาพเปรียบเทียบกันให้เห็นบนจอคอมพิวเตอร์เช่นกันด้วยประสิทธิภาพดังกล่าวของเครื่อง ทำให้นักศึกษาสามารถประเมินงานที่ทำการกรอแต่งไว้ด้วยตนเองได้จากหน้าจอคอมพิวเตอร์ โดยสามารถประเมินได้ตลอดเวลาตามที่ต้องการ
การรายงานผลของระบบ (session report) (รูปที่ 8)จะมีหลายลักษณะ คือ
1. ข้อความที่แสดงรายละเอียดของการกรอแต่ง เช่น preparation too pulpal, damage – M marginal ridge, residual caries เป็นต้น
2. ภาพแสดงลักษณะของการกรอแต่งเสมือนจริง มีลักษณะเป็น Real Time ที่สามารถตรวจดูได้ในแนวต่างๆ ที่แตกต่างกันตามที่ต้องการ
3. ระดับคะแนนแสดงคุณภาพของงานในขณะที่นักศึกษาทำการกรอแต่งฟัน

ข้อดีของระบบนี้ คือ มีความเที่ยงตรงในการประเมินผล มีความละเอียดในระดับ 1/10 มิลลิเมตร และมีความเป็นธรรมในการประเมินผล (unbiased feedback) ซึ่งแตกต่างจากการประเมินโดยอาจารย์

การฝึกปฏิบัติโดยใช้ DentSimTMsimulator นั้น นักศึกษาสามารถฝึกการกรอแต่งฟันในขากรรไกรเทียม ซึ่งยึดอยู่กับหัวหุ่นจำลองในลักษณะเดียว กับการรักษาผู้ป่วยในคลินิก (รูปที่ 9) เช่น การกรอแต่งฟันเพื่ออุดฟันในงานทันตกรรมหัตถการ (Operative Dentistry) หรือ การกรอแต่งฟันเพื่อทำครอบฟันในงานทันตกรรมประดิษฐ์(Prosthodontics) เป็นต้น โดยนักศึกษาสามารถประเมินผลงานได้ทันทีภายหลังการกรอ และสามารถตรวจดูคุณภาพงานที่ทำด้วยตนเองได้โดยไม่จำเป็นต้องมีอาจารย์คอยให้คำแนะนำตลอดเวลา

จากงานวิจัยที่ได้มีการประเมินผลของการใช้ VRS มาใช้ในการเรียนการสอน เช่น ที่มหาวิทยาลัย Tokyo Medical and Dental University ประเทศญี่ปุ่น Kikuchi และคณะ(1) ได้ประเมินการกรอแต่งฟันเพื่อทำครอบฟันของนักศึกษา พบว่า นักศึกษาที่ทำการกรอแต่งฟันโดยใช้ VRS และไม่มีอาจารย์ช่วยแนะนำในระหว่างการฝึกปฏิบัติ มีความสามารถในการกรอแต่งฟันได้ดีเท่ากับการใช้ VRS และมีอาจารย์ช่วยแนะนำในระหว่างการฝึกปฏิบัติ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการใช้ VRS มาช่วยในการสอนทักษะของนักศึกษาทันตแพทย์สามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับการสอน โดยมีอาจารย์ผู้สอนคอยแนะนำระหว่างฝึกปฏิบัติ ซึ่งอาจทำให้สามารถลดจำนวนอาจารย์ผู้สอนลงได้

จากการวิจัยของ Chen และคณะ(2) ที่ประเทศไต้หวัน พบว่านักเรียนที่ได้รับการฝึกฝนผ่านระบบ DentSim สามารถทำคะแนนได้สูงกว่านักเรียนที่ได้รับการฝึกอบรมแบบดั้งเดิม ทั้งนี้เนื่องจากนักเรียนในกลุ่มที่ฝึกฝนผ่านระบบ DentSim สามารถเข้าฝึกฝนในระยะเวลาต่อสัปดาห์ที่มากกว่านักเรียนที่ฝึกฝนแบบดั้งเดิม เป็นผลให้การเตรียมโพรงฟันของนักเรียนกลุ่มที่ใช้ DentSim มีประสิทธิภาพมากกว่า ซึ่งแสดงให้เห็นว่า เป็นระบบที่เอื้อต่อการฝึกฝนโดยอาจจะไม่ได้จำกัดอยู่แค่ภายในคาบเรียนเท่านั้น จึงเป็นการเปิดโอกาสให้นักเรียนสามารถพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง

จากงานวิจัยที่ศึกษาประสบการณ์การใช้เทคโนโลยี VRS มาใช้ในการเรียนการสอนทันตกรรมหัตถการ ที่ The University of Pensylvania School of Dental Medicine (UPSDM) ประเทศสหรัฐอเมริกาโดย Buchanan และคณะ(3) ทำ focus group discussion ในนักเรียนซึ่งมีประสบการณ์ได้เรียนในระบบ DentSim พบว่านักเรียนส่วนใหญ่มีความเห็นในเชิงบวก คือระบบดังกล่าวช่วยให้สามารถเรียนรู้และฝึกฝนได้ในระยะเวลาที่รวดเร็วขึ้น ช่วยเสริมสร้างความมั่นใจก่อนการปฏิบัติงานจริง อีกทั้งการประเมินผลยังเป็นระบบและมีมาตรฐาน

การฝึกปฏิบัติงานการรักษาผู้ป่วยทางทันตกรรมในผู้ป่วยจำลอง (รูปที่10) โดยมีสภาพที่คล้ายกับในผู้ป่วยจริงนี้ จะทำให้นักศึกษาเรียนรู้การทำงานในช่องปากผู้ป่วย มีความคุ้นเคยกับเครื่องมือทางทันตกรรม อวัยวะต่างๆ ของช่องปาก เช่น แก้ม ริมฝีปาก ฯลฯ และพร้อมที่จะฝึกปฏิบัติในผู้ป่วยจริงต่อไปได้เป็นอย่างดี และเกิดความปลอดภัยกับผู้ป่วยมากที่สุด นักศึกษาทันตแพทย์ คณะทันตแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล จะได้ทำการฝึกปฏิบัติงานภายในศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชันก่อนการทำงานในผู้ป่วยจริง ได้แก่ การฝึกท่านั่งทำงานกับผู้ป่วยในวิชาการยศาสตร์ (Ergonomics) ซึ่งจะทำให้นักศึกษานั่งทำงานอย่างถูกต้อง การฝึกปฏิบัติงานอุดฟัน ทำครอบฟัน การรักษาคลองรากฟัน การรักษาโรคปริทันต์ เป็นต้น นอกจากนี้ศูนย์ปฏิบัติการซิมมิวเลชัน ยังเป็นสถานที่ใช้ฝึกปฏิบัติงานการรักษาผู้ป่วยทางทันตกรรมสำหรับนักศึกษาทันตแพทย์ระดับหลังปริญญา และทันตแพทย์ที่ต้องการมาฝึกอบรมในการประชุมศึกษาต่อเนื่อง (Continuing Education) อีกด้วยเช่น งานฝังรากเทียม เป็นต้น

References

1. Kikuchi H, Ikeda M, Araki K. Evaluation of a virtual reality simulation system for porcelain fused to metal crown preparation at Tokyo Medical and Dental University. J Dent Educ 2013;77(6):782-92.
2. Chen ML, Su ZY, Wu TY, Shieh TY, Chiang CH. Influence of dentistry students' e-learning satisfaction: a questionnaire survey. J Med Syst. 2011;35(6):1595-603.
3. Buchanan JA. Experience with virtual reality-based technology in teaching restorative dental procedures. J Dent Educ. 2004;68(12):1258-65.

 

 

 

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

??????????? thaidentalmag.com